- Krajowa Rada Sądownictwa w uchwale z 25 września 2026 r. po raz kolejny stanęła po stronie rządu w sporze o TK, działając poza granicami swoich konstytucyjnych kompetencji i przemilczając fakt, że osoby, których dopuszczenia do orzekania rząd się domaga, nie złożyły ślubowania wobec Prezydenta RP.
- Rada Ministrów przyjęła 29 września 2026 r. projekt ustawy budżetowej na 2027 r., w którym pominęła część dotyczącą Trybunału Konstytucyjnego – wbrew art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, nakazującemu włączenie do projektu dochodów i wydatków TK, oraz wbrew wyrokowi TK z 6 maja 2025 r. (K 2/25).
- Rządowe plany „wariantu siłowego” wobec TK zostały potępione przez kolejne środowisko – Fundację Batorego. Proponowane przez nią rozwiązania oznaczałyby jednak danie obecnej większości parlamentarnej możliwości obsady 12 z 15 miejsc w Trybunale, z naruszeniem praw sędziów obecnie sprawujących swoje kadencje.
Ostatnie dwa tygodnie obfitowały w wydarzenia dotyczące Trybunału Konstytucyjnego. Pisaliśmy dopiero co o tym, jak to rząd otwarcie uruchomił Prokuraturę w celu przejęcia kontroli nad Trybunałem Konstytucyjnym – traktując zresztą jako zakładników w tym sporze pracowników Trybunału, którym postawiono oczywiście bezzasadne zarzuty i wobec których zastosowano szczególnie dotkliwe środki zapobiegawcze.
Tymczasem jednak działania rządu – niestety – po raz kolejny spotkały się z poparciem organu, który, jak się wydaje, powinien raczej działać w dokładnie przeciwnym kierunku – na rzecz obrony niezależności wymiaru sprawiedliwości.
KRS znów zabiera głos w sporze politycznym – poza swoimi kompetencjami i wbrew faktom
Organem tym jest oczywiście Krajowa Rada Sądownictwa, która na posiedzeniu w dniach 22–25 września 2026 r. przyjęła uchwałę w sprawie kryzysu w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, w której stwierdziła m.in.:
Wybrani przez Sejm sędziowie Trybunału nie zostali dotychczas dopuszczeni do wykonywania swoich konstytucyjnych i ustawowych obowiązków. […] Co więcej, wobec wybranych sędziów wszczęto postępowania dyscyplinarne związane z powstrzymaniem się od orzekania w wadliwie funkcjonującym Trybunale.
Uchwałę zamyka wezwanie skierowane do wszelkich uprawnionych organów państwa o niezwłoczne podjęcie działań zmierzających do zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania Trybunału.
Już sam fakt podjęcia tej uchwały budzi zasadnicze zastrzeżenia. Zgodnie bowiem z Konstytucją Rada nie posiada żadnych kompetencji w zakresie nadzoru nad TK czy wpływania na jego skład. Jedyną kompetencją Rady odnoszącą się do Trybunału jest przewidziane w art. 186 ust. 2 Konstytucji prawo wystąpienia z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Żaden przepis – ani Konstytucji, ani ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa – nie czyni natomiast z KRS organu nadzorującego skład Trybunału czy oceniającego decyzje jego Prezesa. Nie jest to przy tym pierwsze tego rodzaju wystąpienie. Już 23 czerwca 2026 r. Rada przyjęła stanowisko, w którym domagała się dopuszczenia do orzekania osób, które nie złożyły ślubowania wobec Prezydenta – jednocześnie ignorując, że Trybunał, w postanowieniu zabezpieczającym w sprawie K 7/26, wezwał samą Radę do powstrzymania się od wykonywania kompetencji do czasu wydania ostatecznego orzeczenia. Nie brak w tym ironii: KRS ubolewa, że nie może skutecznie występować z wnioskami do Trybunału, którego rozstrzygnięć sama nie respektuje.
Przeciwko uchwale oponowali w toku dyskusji członkowie Rady ze Stowarzyszenia „Prawnicy dla Polski” – jego prezes sędzia Łukasz Piebiak oraz sędzia Łukasz Zawadzki – a także przedstawiciel Prezydenta RP w KRS Grzegorz Ksepko. Stowarzyszenie trafnie wskazało, że Rada zignorowała konstytucyjną kompetencję Prezydenta do odbierania ślubowania od osób wybranych na stanowiska sędziów TK – szczegółowo omówioną w analizie Instytutu Ordo Iuris – a samą uchwałę uznało nie tylko za konfrontacyjną, ale i za sprzeczną z faktami.
Istotnie, teza o „wadliwie funkcjonującym Trybunale” nie wytrzymuje zderzenia z przepisami. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym Zgromadzenie Ogólne podejmuje uchwały w obecności co najmniej 2/3 ogólnej liczby sędziów Trybunału, a więc dziesięciu – a tylu właśnie jest dziś sędziów, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta. Jeśli więc Zgromadzenie Ogólne nie może się zebrać, a projekt budżetu Trybunału na 2027 r. (uchwalany przez Zgromadzenie Ogólne na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 9 ustawy o postępowaniu przed TK) nie został przyjęty, to przyczyną jest właśnie bojkot trojga sędziów, w których obronie staje KRS. Przypomnijmy przy tym, że lipcowe posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego, które miało zająć się m.in. budżetem, zostało przerwane wejściem prokuratora i policji do siedziby TK, a czerwcowe – próbą wtargnięcia na nie osób nieuprawnionych.
Za obecny kryzys w Trybunale odpowiada więc nie jego Prezes, lecz koalicja rządząca: najpierw przez wielomiesięczną – trwającą od grudnia 2024 r. – bierność w obsadzaniu wakatów – choć Trybunał już w wyroku z 3 grudnia 2015 r. (K 34/15) dopuścił wakat wyłącznie jako rezultat splotu usprawiedliwionych okoliczności, a nie jako strategię – następnie przez wybór sześciorga sędziów z naruszeniem Regulaminu Sejmu i zorganizowanie im „ślubowania” w Sejmie, wreszcie przez forsowanie kandydatury Macieja Berka – jeszcze na kilka tygodni przed wyborem członka Rady Ministrów i czynnego polityka. Wzywanie przez KRS „wszelkich organów państwa” do działania brzmi przy tym szczególnie złowieszczo w kontekście zapowiedzi siłowego wkroczenia policji do siedziby Trybunału, którymi otwarcie groził Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek.
Nie sposób wreszcie pominąć faktu, przypomnianego przez Stowarzyszenie, że ta sama Rada, która tak chętnie wychodzi poza swoje kompetencje w sprawie Trybunału, zaledwie dwa miesiące wcześniej właśnie na brak kompetencji powołała się, odrzucając zgłoszony przez sędziów Piebiaka i Zawadzkiego wniosek o upamiętnienie Polaków – ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej.
Rząd w projekcie ustawy budżetowej pozbawił Trybunał środków
KRS w uchwale stwierdziła również:
Niepokój Krajowej Rady Sądownictwa budzi również brak zwołania dotychczas Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz brak przedstawienia projektu budżetu Trybunału na 2027 rok. Okoliczności te stwarzają dodatkowe zagrożenie dla właściwego i niezakłóconego funkcjonowania Trybunału, w szczególności z uwagi na będące ich konsekwencją problemy finansowe.
Tymczasem to rząd – a nie Prezes TK – pominął w przyjętym 29 września i przekazanym tego samego dnia do Sejmu projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. część dotyczącą Trybunału, choć Prezes przekazał Ministrowi Finansów projekt dochodów i wydatków już 30 lipca 2026 r. Niedopuszczalność takiego działania jest oczywista w świetle zarówno art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym Minister Finansów:
włącza do projektu ustawy budżetowej dochody i wydatki […] Trybunału Konstytucyjnego
– jak i opisywanego przez nas wyroku TK z 6 maja 2025 r. (K 2/25), w którym Trybunał uznał za niekonstytucyjne pozbawienie TK i KRS środków w ustawie budżetowej na 2025 r.
Decyzja rządu nie powinna przy tym dziwić, bowiem była zapowiadana od tygodni. Już 28 sierpnia 2026 r. Minister Finansów Andrzej Domański twierdził, że plan dochodów i wydatków TK:
Nie został on nam skutecznie dostarczony.
– a Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek ogłosił, że:
Trybunał Konstytucyjny nie otrzyma ani złotówki z budżetu państwa
Trybunał jeszcze tego samego dnia odpowiedział, że wypowiedź Ministra jest całkowicie nieprawdziwa, a jego decyzja – pozbawiona podstaw prawnych. Przypomniał zarazem, że użyte w art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych słowo „włącza” wskazuje, iż czynność Ministra Finansów ma charakter ściśle techniczny – na tym właśnie polega autonomia budżetowa organów konstytucyjnych, która ma zapewnić im niezależność finansową od władzy wykonawczej. Minister Finansów nie ma więc żadnej kompetencji do oceniania, czy plan finansowy Trybunału został przyjęty w prawidłowym trybie – a tym bardziej do pozbawiania Trybunału środków na tej podstawie.
Prezes TK od razu zwrócił się w tej sprawie do Marszałków Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, przekazując im bezpośrednio projekt planu finansowego Trybunału – z prośbą o doręczenie go wszystkim posłom – i prosząc o zapewnienie przez Sejm w ustawie budżetowej środków niezbędnych do funkcjonowania Trybunału. Przypomniał przy tym, że projekt dochodów i wydatków na 2027 r. został przekazany w terminie wskazanym w rozporządzeniu Ministra Finansów z 16 lipca 2026 r., a zapewnienie w budżecie państwa źródła finansowania Trybunału rekomendowały zarówno Rada Fiskalna, jak i Rada Dialogu Społecznego. Zgromadzenie Ogólne nie zatwierdziło go natomiast – mimo dwukrotnego poddania pod obrady – wyłącznie dlatego, że na skutek obstrukcji dwójki sędziów Trybunału Konstytucyjnego – Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka, którzy, choć złożyli ślubowanie wobec Prezydenta RP, konsekwentnie odmawiają wykonywania swoich obowiązków – nie udało się zebrać kworum. Prezes podkreślił wreszcie, że art. 6 ust. 2 pkt 9 ustawy o postępowaniu przed TK:
dotyczy wewnętrznej procedury funkcjonowania organu konstytucyjnego, a przepisy nie wskazują terminu podjęcia uchwały.
– brak uchwały nie upoważniał więc Ministra do nieuwzględnienia planu w projekcie budżetu.
Podsumowując, Prezes zaapelował do Sejmu tymi słowy:
Powyżej opisane okoliczności powodują konieczność bezpośredniego przekazania parlamentowi projektu planu finansowego Trybunału Konstytucyjnego na przyszły rok […]. Na tym etapie wyłącznie bezpośrednie działanie ustawodawcy może zapewnić Trybunałowi finansowanie umożliwiające jego bieżące funkcjonowanie, a także w szczególności wypłatę wynagrodzeń pracownikom oraz świadczeń przysługujących 37 sędziom Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku i 6 uposażonym rodzinom zmarłych sędziów.
Wątpliwości co do spełniania wymogów przez Macieja Berka wciąż pozostają nierozstrzygnięte
Wracając do stanowiska KRS, w kwestii niezaproszenia przez Prezydenta póki co już pięciu osób do złożenia ślubowania, to trzeba dodać, że wciąż nierozstrzygnięte pozostają wątpliwości, czy ostatnia z tych osób – Maciej Berek, do niedawna Minister bez teki w rządzie Donalda Tuska – spełnia ustawowe kryteria. Art. 3 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego odsyła bowiem do wymogów stawianych sędziom Sądu Najwyższego, a te obejmują m.in. co najmniej dziesięcioletni okres wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 30 § 1 pkt 8 ustawy o Sądzie Najwyższym). 23 września 2026 r. Stowarzyszenie „Prawnicy dla Polski” złożyło do Prokuratury Okręgowej w Warszawie zawiadomienie o podejrzeniu wprowadzenia w błąd członków sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, a w konsekwencji posłów, co do spełnienia przez kandydata tego wymogu:
Wątpliwości te potęguje opublikowane w sieci zestawienie, oparte na korespondencji uzyskanej przez posła Pawła Jabłońskiego z NIK, Rządowego Centrum Legislacji, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rzecznika Praw Obywatelskich i Kancelarii Senatu, na zaświadczeniu Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie oraz na ustaleniach Tomasza Grodeckiego z portalu Niezalezna.pl. Nawet przy korzystnym dla Macieja Berka założeniu, że praca na stanowisku doradcy prawnego w NIK może być traktowana jako wykonywanie zawodu radcy prawnego, łączny okres takiej pracy (dwa okresy zatrudnienia w NIK) i prowadzenia własnej kancelarii wynosi około 1345 dni, czyli mniej więcej 3 lata i 8 miesięcy. Pozostałe okresy przypadają bowiem na stanowiska kierownicze w NIK, funkcję Prezesa RCL i Sekretarza Rady Ministrów oraz członkostwo w rządzie, a zgłoszonej do samorządu radcowskiego umowy cywilnoprawnej z lat 2023–2026 kandydat nie wykazał w oświadczeniach majątkowych.
Tymczasem, jak przypomniał Trybunał w wyroku K 34/15, jedną z okoliczności usprawiedliwiających zwłokę w odebraniu ślubowania jest właśnie brak zdolności prawnej wybranej osoby do objęcia mandatu. Nie dziwi więc, że Prezydent uzależnił odebranie ślubowania od przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie wymogów formalnych. Rząd nie zamierza jednak czekać – 28 września 2026 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcin Kierwiński zapowiedział, że jeśli Prezydent nie odbierze od Macieja Berka ślubowania „w ciągu kilku najbliższych dni”, przysięga powinna zostać odebrana „w takiej formie” jak od czworga osób, które 9 kwietnia 2026 r. „ślubowały” w budynku Sejmu. Skutki takiego zabiegu – jak już wskazywaliśmy – byłyby jednak dokładnie takie same: „ślubowanie” złożone z pominięciem Prezydenta nie nawiązuje stosunku służbowego sędziego Trybunału (art. 5 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK), a może wręcz zostać uznane za odmowę złożenia ślubowania, równoznaczną ze zrzeczeniem się stanowiska (art. 4 ust. 2).
Kolejny głos przeciwko „wariantowi siłowemu” – tym razem ze strony Fundacji Batorego
Na tle dwuznacznych działań KRS warto odnotować z pewnym pozytywnym zaskoczeniem, że w ślad za prof. Piotrem Kardasem kolejne środowisko, trudne do uznania za przychylne obecnemu kierownictwu TK, odcina się od wariantu siłowego. W opracowaniu opublikowanym przez Fundację im. Stefana Batorego dr Tomasz Zalasiński przestrzega:
[…] im większą siłę polityczną i policyjną zaprzęgnie się teraz do „odzyskania” TK, z tym większą siłą, determinacją i bezwzględnością kolejna większość polityczna zmiany te odwróci.
– podsumowując propozycje w tym zakresie następującymi słowy:
wprowadzenie tak zwanej opcji „siłowej” przyniesie same szkody, a jej najostrzejsza forma – z wykorzystaniem służb i siłowego zajęcia siedziby Trybunału – jest w sposób oczywisty sprzeczna z podstawowymi standardami demokratycznego państwa prawnego.
Z punktu widzenia obrony praworządności kolejny głos ostro krytykujący plany Ministra Żurka należy niewątpliwie odnotować z satysfakcją. Całe stanowisko Fundacji budzi jednak poważne wątpliwości – i to w kilku wymiarach.
Po pierwsze, opracowanie jedynie w przelocie odnotowuje odpowiedzialność obecnej koalicji za kryzys. Czytamy w nim, że:
Sejm przez wiele miesięcy wstrzymywał się z wyborem sędziów i uzupełnieniem składu TK, tracąc cenny czas.
W rzeczywistości istotą problemu w tym zakresie nie jest „stracony czas”, lecz celowe tworzenie wakatów, które Trybunał w wyroku K 34/15 wprost uznał za nieakceptowalne – prowadzące do kumulacji i sztucznego opóźnienia kadencji. Gdyby koalicja wybierała sędziów w miarę upływu kolejnych kadencji, już dziś miałaby w Trybunale znaczącą reprezentację – bez jednego naruszenia Konstytucji.
Po drugie, autor zakłada, że Prezydent musi odebrać ślubowanie niezwłocznie, nie dostrzegając podstaw do jego wstrzymania:
Ustawa nie określa jednak terminu, w jakim Prezydent powinien to uczynić. W drodze wykładni można wnosić, że Prezydent ślubowanie powinien odebrać niezwłocznie.
Pomija przy tym, że ten sam wyrok K 34/15 dopuszcza wydłużenie czasu na odebranie ślubowania w nadzwyczajnych, obiektywnych okolicznościach – choćby wtedy, gdy wybrana osoba nie ma zdolności prawnej do objęcia mandatu – a wyrokiem z 12 maja 2026 r. (K 3/26) Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją rozumienie art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK jako nakładającego na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania.
Największe wątpliwości budzi jednak najważniejsza część publikacji – rekomendowany scenariusz naprawy Trybunału, określany jako „reset konstytucyjny”. Jakkolwiek w opinii autora miałoby to być rozwiązanie kompromisowe i zarazem gwarantujące w największym stopniu niezależność Trybunału, to jednak w rzeczywistości nie sposób uznać je za takie. Zakłada on, że wszyscy obecni sędziowie z dniem wyboru nowego składu zostaną przeniesieni w stan spoczynku, a nowy, piętnastoosobowy skład Trybunału wybiorą: Sejm – siedmiu sędziów (bezwzględną większością głosów), Senat – pięciu, Prezydent – trzech. Przy obecnym układzie sił dwunastu z piętnastu sędziów wybrałaby więc aktualna większość parlamentarna, na co trafnie zwrócił uwagę sędzia Zygmunt Drożdżejko:
Z kolei prof. Kamil Zaradkiewicz przypomniał, że zmiana Konstytucji nie może zawierać rozwiązania sprzecznego z jej podstawowymi zasadami – takimi jak kadencyjność i nieusuwalność sędziów TK – i że w praktyce projekt jest nierealny, choćby dlatego, że żadna z wiodących sił politycznych nie jest nim zainteresowana:
W tym miejscu należy więc wyraźnie podkreślić – wyjściem z obecnej sytuacji i rozwiązaniem toczącego się sporu nie może być żaden „reset”, polegający na tym, że aktualna większość sama wybierze sobie większość Trybunału, lecz wierność prawu i powrót do respektowania orzeczeń przez rząd. Wszelkie spory personalne mogą rozwiązać się w jeden, jedyny sposób – przez obsadzanie kolejnych, sukcesywnie powstających wakatów w terminie, zgodnie z Regulaminem Sejmu, osobami spełniającymi ustawowe wymogi, które złożą ślubowanie wobec Prezydenta.
Oczywiście nie znaczy to, że nie warto rozmawiać o zmianie sposobu wyboru sędziów TK. Obecny kryzys dobitnie pokazuje, jak wadliwa jest konstrukcja, w której zwykła większość sejmowa – w systemie parlamentarno-gabinetowym tożsama z rządem – wybiera sędziów, których zadaniem jest ocena dorobku tej samej większości. Kierunek zmian powinien być jednak odwrotny do proponowanego przez Fundację: tak, by większość rządowa nie mogła swobodnie kształtować składu Trybunału. Służyć temu mogłyby większość kwalifikowana, większy i wyraźnie potwierdzony udział Prezydenta RP – strażnika Konstytucji – a być może nawet, co warto przynajmniej rozważyć, wybory bezpośrednie.
Podsumowanie
Uchwała z 25 września po raz kolejny pokazuje, jak bardzo zarzuty upolitycznienia – formułowane przez obecną KRS wobec Rady w poprzednim składzie – pełne są hipokryzji. Obecna Rada przewyższa wręcz poprzedniczkę, jeśli chodzi o konsekwentne opowiadanie się po jednej ze stron sporu politycznego – nie bacząc przy tym zwłaszcza na wymogi Konstytucji i ustaw.
Z kolei to, jak rząd próbuje rozstrzygnąć spór prawny, odcinając od środków – w tym na wynagrodzenia pracowników i świadczenia dla sędziów w stanie spoczynku – niezależny od niego konstytucyjny organ państwa, należy raz jeszcze określić jako działanie skrajnie haniebne, które zresztą nie było nawet proponowane przez poprzedników w szczycie sporu o Trybunał w latach 2015–2016.
By nie kończyć jednak na tak ponurej nucie, warto podkreślić, że jeśli cały ten obecny spór ma przynieść cokolwiek dobrego, to może właśnie początek poważnej debaty o lepszym sposobie wyłaniania składu Trybunału – z pewnością jednak nie takim, który oddałby obecnej większości parlamentarnej 12 z 15 miejsc, jak proponuje to Fundacja Batorego – lecz takim, który faktycznie uwzględni zasadę podziału i równowagi władz.
Źródło ilustracji: Wikipedia.



