Kolejne sądowe porażki Ministra Sprawiedliwości

  • Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania kilkanaście postanowień o wszczęciu postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów za podpisanie list poparcia kandydatów do KRS, ponieważ pochodziły one od osoby, która nie jest zastępcą rzecznika dyscyplinarnego – sędziego Piotra Gąciarka.
  • Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie konsekwentnie odrzuca skargi sędziów, których Prezydent nie powołał pomimo wniosku KRS, wskazując, że powołanie sędziego jest prerogatywą głowy państwa i pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych.
  • Sądy zaczynają wreszcie wycofywać się z „gett” dla sędziów powołanych po 2018 r., bo zaległości urosły do rozmiarów, których nie da się dłużej ukrywać.

Dopiero co pisaliśmy o tym, jak w zeszłym tygodniu sądy po raz kolejny wskazały na wadliwość powołań nominatów Ministra Sprawiedliwości na już obsadzone funkcje. Mimo iż wpis na tamten temat ukazał się raptem wczoraj (15 września), to materiału przybyło na tyle, że temat wymaga kontynuacji – kolejne organy orzekające – i to w sprawach ze sobą niepowiązanych – konsekwentnie odmawiają uznania skutków prawnych działań resortu sprawiedliwości.

Sąd odmawia ścigania sędziów za podpisy pod listami poparcia do KRS – postanowienia sędziego Gąciarka nie wywołują żadnych skutków prawnych

Zacznijmy od sprawy chyba najbardziej absurdalnej. Sędziom apelacji warszawskiej postawiono zarzuty dyscyplinarne za to, że w grudniu 2021 r. skorzystali z uprawnienia wprost przewidzianego w ustawie – podpisali listy poparcia kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa. Wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej został złożony przez sędziego Piotra Gąciarka, który figuruje w Biuletynie Informacji Publicznej Sądu Apelacyjnego w Warszawie jako Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie.

Sęk jednak w tym, że sędzia Gąciarek nie został nigdy legalnie powołany na tę funkcję. Decyzją z 3 listopada 2025 r., ogłoszoną w komunikacie Ministerstwa Sprawiedliwości z 5 listopada, sędzia Joanna Raczkowska – powołana przez Ministra na funkcję Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych mimo że pozostawała ona obsadzona – ogłosiła, że odwołała siedmioro zastępców terenowych rzecznika, a wśród nich sędziego Adama Jaworskiego, zastępcę przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie. Niespełna trzy tygodnie później, 19 listopada 2025 r., na to samo – wciąż zajęte – stanowisko „powołała” sędziego Piotra Gąciarka, co ogłoszono w kolejnym komunikacie resortu z 21 listopada. Kadencja sędziego Jaworskiego, rozpoczęta 15 października 2022 r., upływa tymczasem dopiero 15 października 2026 r., a więc wciąż trwa do dziś. Innymi słowy – funkcja, którą miał objąć sędzia Gąciarek, nigdy nie zwolniła się w sposób przewidziany ustawą.

Najciekawsze jest jednak to, że resort w istocie sam przyznaje, iż przepisu pozwalającego na odwołanie nie ma – jako podstawę podaje bowiem art. 112 § 7 Prawa o ustroju sądów powszechnych a contrario, a w styczniowym komunikacie już art. 112 § 6 i § 7 a contrario. Tymczasem przepisy te regulują wyłącznie powoływanie:

§ 6. Zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym powołuje na czteroletnią kadencję spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów okręgowych z obszaru właściwości sądu apelacyjnego Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych.

§ 7. Zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie okręgowym powołuje na czteroletnią kadencję spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów rejonowych z obszaru właściwości sądu okręgowego Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych.

O odwołaniu nie ma w nich ani słowa, a wnioskowanie a contrario z przepisu przyznającego kompetencję do powołania prowadzi dokładnie do wniosku przeciwnego niż ten, który wyciągnięto: skoro ustawodawca przyznał prawo do powołania i tylko do niego, to prawa do odwołania właśnie nie przyznał. Co więcej, ustawodawca wprost i wyczerpująco określił, kiedy kadencja zastępcy kończy się wcześniej:

§ 8. Kadencja zastępcy rzecznika dyscyplinarnego przy sądzie apelacyjnym lub przy sądzie okręgowym wygasa przed jej upływem w przypadku: 1) rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego; 2) przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku; 3) przeniesienia sędziego na inne stanowisko sędziowskie poza obszarem właściwości odpowiednio sądu apelacyjnego lub okręgowego lub delegowania go poza ten obszar na podstawie art. 77; 4) przyjęcia przez Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych złożonej przez sędziego rezygnacji z funkcji zastępcy rzecznika.

Odwołania z woli Rzecznika w tym katalogu nie ma – jedyny wypadek, w którym Rzecznik cokolwiek tu „przyjmuje”, to rezygnacja złożona przez samego sędziego. Dopełnia zaś tego obrazu § 9, zgodnie z którym zastępca rzecznika pełni obowiązki po upływie kadencji do czasu powołania zastępcy rzecznika na następną kadencję. Ustawa chroni więc ciągłość tej funkcji nawet po formalnym końcu kadencji, a tym bardziej nie sposób wyczytać z niej prawa do jej przerwania w trakcie. Sięgnięcie po wnioskowanie a contrario w miejsce brakującego przepisu nie jest zatem dopuszczalną wykładnią, lecz przyznaniem się do braku istnienia pożądanej normy prawnej.

Jak podano 15 września 2026 r., Sąd Najwyższy zajął się kilkunastoma postanowieniami o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego i przedstawieniu zarzutów, wniesionymi przez sędziego Gąciarka – dotyczyły one piętnastu sędziów, czternastu z Sądu Okręgowego w Warszawie i jednego z Sądu Okręgowego Warszawa-Praga. Rozstrzygnięcie było krótkie i jednoznaczne: sędzia Sądu Najwyższego Marek Dobrowolski pozostawił wnioski bez rozpoznania jako pochodzące od nieuprawnionego organu, przyjmując, że sędzia Piotr Gąciarek nie jest zastępcą rzecznika dyscyplinarnego apelacji warszawskiej, ponieważ został nieskutecznie powołany.

Treść jednego z tych postanowień (sygn. akt I ZW 23/26) została opublikowana przez media – sąd stwierdził w nim, że:

Zważając, iż czteroletnia kadencja powołanego w dniu 11 października 2022 r. na Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie SSO Adama Jaworskiego nie upłynęła, jak również nie doszło do zmaterializowania się przesłanek określonych w art. 112 § 8 u.s.p., a odwołanie go z tej funkcji z dniem 3 listopada 2025 r. przez wówczas nieuprawnioną SSR Joannę Raczkowską (RDS-Og/23/2025/AJ) stanowiło czynność prawnie bezskuteczną, stwierdzić należy zatem brak legitymacji SSO Piotra Gąciarka do wystąpienia z wnioskiem. Jednocześnie odnotowania wymaga, że powołanie […] r. SSO Piotra Gąciarka do pełnienia funkcji Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie przez SSR Joannę Raczkowską ocenić należy jako sprzeczne z prawem i tym samym nieskuteczne, w konsekwencji czego nie nabył on uprawnienia do wykonywania funkcji oskarżycielskich przed sądami dyscyplinarnymi.

Decyzja sądu jest więc zgodna z tym, co miesiąc wcześniej deklarował legalny zastępca rzecznika przy SA w Warszawie, sędzia Adam Jaworski, który wpierw, nieco prowokacyjnie, zastrzegł:

Nie wszczynałem żadnych postępowań dyscyplinarnych względem sędziów apelacji warszawskiej w sprawie podpisywania list poparcia do Krajowej Rady Sądownictwa. Według mojej wiedzy takich czynności nie podejmował również drugi Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Warszawie SSO Piotr Bojarczuk.

– a potem dodał:

„Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego” przez SSO Piotra Gąciarka jest pozbawione znaczenia prawnego, gdyż sędzia ten – jako „powołany” do pełnienia funkcji Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przez osobę nieuprawnioną i na obsadzoną funkcję – nie jest zdolny do podejmowania jakichkolwiek czynności w charakterze rzecznika dyscyplinarnego.

Na to samo zresztą wskazywaliśmy na naszym portalu, czy również w raporcie „Jak wyjść z kryzysu praworządności”, gdzie podkreślaliśmy, że działania Pani Raczkowskiej w przedmiocie odwoływania terenowych zastępców i powoływania nowych osób w to miejsce są podwójnie nieskuteczne:

  • jako pochodzące od osoby nieuprawnionej, ale też
  • jako podejmowane bez podstawy prawnej, gdyż (jak już wskazaliśmy wyżej) kompetencja do odwołania terenowego zastępcy przed końcem kadencji nie przysługuje nawet w pełni legalnemu Rzecznikowi Dyscyplinarnemu.

Sędzia Jaworski wskazał jednak na jeszcze jedną ważną kwestię, nad którą Sąd Najwyższy – z przywołanych wyżej przyczyn formalnych – nie musiał się pochylać, ale która jest niezwykle istotna. Mianowicie:

próba „przedstawienia zarzutów” sędziom za skorzystanie z przewidzianego w ustawie uprawnienia jest działaniem jaskrawo sprzecznym z zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Fundamentalną zasadą, znaną studentom już po zajęciach ze wstępu do prawoznawstwa jest zakaz karania obywatela za działania dozwolone przez prawo. Takie praktyki są właściwe dla państw niedemokratycznych. […] Zwracam uwagę, że w marcu 2026 r. sędziowie podpisali listy poparcia kandydatom zgłoszonym m.in. przez stowarzyszenia „Iustitia”, „Themis”, a kandydatów tych wybrał do KRS Sejm obecnej kadencji. Nastąpiło to na podstawie dokładnie tych samych przepisów co w grudniu 2021 roku, ale SSO Piotr Gąciarek nie podejmuje wobec tych sędziów żadnych czynności.

Istotnie, jak już pisaliśmy wielokrotnie – w maju 2026 r. Sejm nie tylko wybrał spośród sędziów nowych członków KRS na podstawie tych samych przepisów i w tym samym trybie co w 2018 i 2022 roku – ale żeby procedura wyboru mogła w ogóle się rozpocząć, to kandydatury również zostały złożone w ten sam sposób – na podstawie art. 11a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Co ciekawe – wszyscy kandydaci wybrani ze wspólnej listy promowanej de facto (wbrew standardom międzynarodowym, co kilkukrotnie podkreślaliśmy) przez stowarzyszenia „Iustitia” i „Themis” zostali zgłoszeni w trybie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 tego przepisu – czyli przy poparciu:

dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku.

Natomiast kandydaci wybrani spoza tej listy – przy poparciu posłów opozycyjnych – zostali zgłoszeni w trybie, o którym mowa w punkcie pierwszym tego przepisu, czyli przez grupę:

dwóch tysięcy obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli osiemnaście lat, mają pełną zdolność do czynności prawnych i korzystają z pełni praw publicznych.

Skoro więc wobec sędziów, którzy złożyli podpisy poparcia pod kandydaturami sędziów, którzy zostali wybrani w maju 2026 r., nikt żadnych czynności nie podejmuje – to trudno o wyraźniejszy dowód, że kryterium nie jest tu prawo, lecz to, komu podpis został udzielony.

Po raz kolejny więc sądy przychyliły się do oceny Instytutu, jeśli chodzi o bezprawność działań Ministra Sprawiedliwości i jego rzekomych nominatów. Dopiero co pisaliśmy o tym, jak to tydzień temu Izba Odpowiedzialności Zawodowej uchyliła wyrok sądu dyscyplinarnego dlatego, że Minister Sprawiedliwości powierzył obowiązki sędziów dyscyplinarnych z pominięciem wymaganej przez ustawę opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Tutaj natomiast problem jest jeszcze prostszy, bo nie chodzi o pominięcie jednego etapu procedury, lecz o w ogóle brak przewidzenia przez prawo procedury jako takiej. Prawo o ustroju sądów powszechnych w art. 112 przewiduje bowiem powoływanie zastępców rzecznika przy sądach apelacyjnych i okręgowych na czteroletnią kadencję – nie przewiduje zaś w ogóle ich odwoływania przed jej upływem. Skoro zatem kompetencji takiej nie ma, to nie mogła jej wykonać ani nominatka Ministra, ani on sam.

Na marginesie warto wspomnieć, że omówione wyżej rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego nie były pierwszymi tego rodzaju, ponieważ już na posiedzeniu 20 listopada 2025 r. w sprawie II ZOW 4/25 Sąd Najwyższy nie dopuścił do udziału zastępcy rzecznika przy Sądzie Okręgowym w Rybniku – rzekomo powołanego w identycznych okolicznościach – przez sędzię Raczkowską na wciąż obsadzoną funkcję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny: powołanie sędziego to prerogatywa Prezydenta, a nie decyzja administracyjna

Drugą porażkę resort poniósł na zupełnie innym froncie. Po tym, jak Prezydent Karol Nawrocki w listopadzie 2025 r. odmówił powołania czterdziestu sześciu sędziów, kilkunastu z nich zaskarżyło jego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten konsekwentnie te skargi odrzuca, wskazując, że Prezydent działa jako:

 najwyższy przedstawiciel (głowa) Państwa Polskiego

– związany wyłącznie normami konstytucyjnymi, a jego akt:

 nie należy do sfery działalności administracji publicznej.

Powołanie sędziego jest zatem – jak ujął to sąd:

prerogatywą prezydencką, w wykonywaniu której Prezydent RP jest, z mocy Konstytucji, samodzielny.

Trudno o dobitniejsze rozstrzygnięcie sporu, który opisywaliśmy w listopadzie 2025 r. Wówczas Minister Waldemar Żurek wraz z wiceministrem Dariuszem Mazurem przekonywali, że odmowa powołania stanowi:

niedopuszczalne nadużycie władzy.

Dowodzili również, że rola Prezydenta sprowadza się w istocie do wręczania nominacji, a nie do samodzielnego rozstrzygania, oraz że jego postanowienie powinno podlegać kontroli sądowej jak zwykły akt administracyjny. Argumentacja ta była chybiona już wtedy, ponieważ art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji czyni powoływanie sędziów prerogatywą osobistą, niewymagającą kontrasygnaty, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 18/09 przesądził, że Prezydent nie ma prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku Rady i jego rola w tej procedurze:

nie sprowadza się tylko do roli „notariusza”, potwierdzającego podejmowane gdzie indziej decyzje.

Dziś tę samą tezę potwierdza sąd, do którego resort sam odsyłał. Oczywiście – sprawa zapewne trafi jeszcze przed NSA, ale nie sposób spodziewać się tutaj innego rozstrzygnięcia, w świetle utrwalonej linii orzeczniczej TK.

Getta dla sędziów powołanych po 2018 roku upadają pod ciężarem zaległości

Na koniec wspomnijmy jeszcze pokrótce o zjawisku, które najlepiej pokazuje praktyczną cenę całej tej rządowej narracji, kwestionującej status sędziów powołanych od 2018 roku. Oto bowiem dość niespodziewanie sądy zaczęły wycofywać się z tworzenia wyodrębnionych sekcji dla sędziów powołanych po 2018 r.

W Sądzie Apelacyjnym w Warszawie, gdzie sekcję taką utworzono zarządzeniem z 12 sierpnia 2024 r., zaległości w sprawach karnych urosły do rozmiarów, których nie dało się dłużej firmować – sędziowie powołani przed 2017 r. zostali obciążeni pracą ponad dopuszczalne granice. Z dniem 1 września 2026 r. troje sędziów z sekcji zwolniono, a oficjalne uzasadnienie brzmi rozbrajająco:

dotychczas żadne orzeczenie wydane przez skład sądu odwoławczego z udziałem tych sędziów nie zostało podważone przez Sąd Najwyższy, wobec czego ryzyko jest relatywnie niskie.

Innymi słowy – po dwóch latach izolowania sędziów okazało się, że ich orzeczenia się bronią, a jedynym realnym skutkiem całej operacji były wydłużone terminy i rosnące zaległości. Zwolennicy narracji o „wadliwych sędziach” musieli się z niej wycofać nie pod wpływem argumentów prawnych, lecz pod ciężarem statystyki. Warto przy tym przypomnieć, że sekcję powołała osoba, która stanowisko prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie zajęła w wyniku bezprawnego usunięcia prezesa Piotra Schaba – dokonanego z pominięciem procedury opiniowania i wbrew postanowieniu zabezpieczającemu Trybunału Konstytucyjnego, a zatem prawnie bezskutecznie. Legalnym prezesem tego sądu pozostaje więc nadal sędzia Piotr Schab.

Podsumowanie

Do długiej już listy analogicznych sytuacji, opisywanych przez nas na tym portalu, należy dopisać kolejne, które dowodzą, że za każdym razem, gdy siłowe działania resortu sprawiedliwości trafiają pod ocenę niezależnego organu, okazują się wadliwe w świetle prawa – czy to dlatego, że pominięto wymaganą opinię, czy dlatego, że kompetencji nie było w ogóle, czy wreszcie dlatego, że w sprawie działał podmiot podszywający się pod rzeczywistego, ale faktycznie – mimo iż bezprawnie – usuniętego piastuna danej funkcji.

Konsekwencje powyższych ekscesów Ministra są również, niestety, wciąż te same. Po pierwsze, czynności podjęte przez osoby nieumocowane nie wywołują skutków prawnych, a więc kilkanaście postępowań dyscyplinarnych trzeba uznać za niebyłe. Po drugie, osoby, które przyjęły funkcje już obsadzone, narażają się na odpowiedzialność z art. 227 Kodeksu karnego, a te, które je na nie powołały – z art. 231 k.k. Po trzecie wreszcie, i to jest koszt najdotkliwszy, rachunek płacą obywatele, którzy czekają na rozpoznanie swoich spraw dłużej, niż powinni.

Najwyższy czas, by Ministerstwo Sprawiedliwości oraz popierające je środowiska sędziowskie wyciągnęły wniosek z kolejnych orzeczeń Sądu Najwyższego i by przestały mnożyć czynności, które kolejne sądy i tak uznają za niewywołujące skutków prawnych. Każdy kolejny miesiąc tej praktyki to następne uchylone orzeczenia, następne wznowione postępowania, jeszcze więcej czasu wydartego sądom na jałowe, polityczne spory, zamiast na rozwiązywanie spraw obywateli, którzy muszą latami czekać na rozstrzygnięcia swoich spraw. To właśnie ci obywatele płacą w takich sytuacjach najwyższą cenę, najwyższa więc pora, by rządzący wzięli sobie do serca to, po co w ogóle piastują swoje funkcje – dla realizacji dobra wspólnego – i by tym samym logika walki politycznej przestała im wreszcie przesłaniać to dobro obywateli, którym w praktyce uniemożliwia się skuteczne skorzystanie z ich konstytucyjnego prawa do sądu.

Źródło ilustracji: iStock.

Przegląd prywatności
Obserwator Praworządności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.

Niezbędne ciasteczka

Niezbędne ciasteczka powinny być zawsze włączone, abyśmy mogli zapisać twoje preferencje dotyczące ustawień ciasteczek.

Analityka

Ciasteczka te wspomagają mechanizmy analityczne śledzące odwiedzane strony i podejmowane interakcje, śledzące czas spędzony na stronie oraz zwiększające jakość danych funkcji statystycznych. Włączenie tych ciasteczek pomaga nam ulepszać nasze strony internetowe.

Marketing

Ciasteczka te wspomagają śledzenie efektywności naszych kampanii marketingowych. Włączenie tych ciasteczek pomaga nam lepiej dostosowywać nasze kampanie reklamowane do naszych odbiorców.