- 28 lipca 2026 r. Prezydent RP wręczył akty mianowania 211 asesorom sądów rejonowych i 18 asesorom wojewódzkich sądów administracyjnych. Akty nie zawierają kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów – zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2026 r. (K 2/26), który uznał wymóg takiej kontrasygnaty za niezgodny z Konstytucją. Wyrok TK jest ostateczny.
- Tego samego dnia Ministerstwo Sprawiedliwości rozesłało do prezesów sądów apelacyjnych pismo – z którego wynika, że osoby mianowane przez Prezydenta to nadal „egzaminowani aplikanci KSSiP”, a nie asesorzy – wzywając, by nie zostali dopuszczeni do orzekania.
- 29 lipca 2026 r. Krajowa Rada Sądownictwa – organ, którego konstytucyjnym zadaniem jest stanie na straży niezależności sądów – podjęła uchwałę, w której opowiedziała się za narracją rządu o obowiązku kontrasygnaty.
- Premier, który teraz domaga się kontrasygnaty, wcześniej przez bardzo długi czas odmawiał jej udzielenia, wbrew apelom m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich.
- Prezesom sądów, którzy nie dopuszczą asesorów do orzekania, grozi odpowiedzialność dyscyplinarna i karna, a Skarbowi Państwa – roszczenia odszkodowawcze ze strony asesorów.
28 lipca 2026 r. w Pałacu Prezydenckim odbyła się uroczystość wręczenia aktów mianowania na stanowiska asesorów sądowych. Nominacje otrzymało 211 asesorów sądów rejonowych i 18 asesorów wojewódzkich sądów administracyjnych – w większości absolwenci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, z których blisko 70% tegorocznych absolwentów, z powodu przedłużających się procedur, pozostawało dotąd bez pracy i bez środków do życia.
Niestety – zamiast zakończenia sprawy uroczystość ta stała się początkiem kolejnej odsłony sporu ustrojowego, którego ofiarą pada nie tylko niezależność wymiaru sprawiedliwości, ale również czysto osobista sytuacja asesorów. Jeszcze tego samego dnia Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało prezesów sądów apelacyjnych, że mianowani przez Prezydenta asesorzy asesorami nie są, dopóki pod aktami ich mianowania podpisu (tzw. kontrasygnaty) nie złoży Prezes Rady Ministrów. Dzień później do stanowiska resortu przyłączyła się Krajowa Rada Sądownictwa – organ, który zgodnie z art. 186 ust. 1 Konstytucji stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów.
Wyrok TK w sprawie K 2/26 podstawą działań Prezydenta
25 czerwca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wymóg kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów dla ważności aktów Prezydenta dotyczących m.in. mianowania asesorów sądowych i asesorów wojewódzkich sądów administracyjnych jest niezgodny z Konstytucją oraz z wynikającą z preambuły w związku z art. 2 Konstytucji zasadą ciągłości i sprawności działania instytucji publicznych.
Stanowisko Trybunału oparło się na kontrowersyjnej koncepcji „prerogatyw pochodnych”. O ile koncepcja ta została wcześniej – zwłaszcza w wyroku z 23 marca 2006 r. w sprawie K 4/06 – wyraźnie zakwestionowana przez TK, o tyle należy jednak podkreślić pewną różnicę między oboma tymi wyrokami. Przemyślenia dotyczące prerogatyw pochodnych, zostały wyrażone w wyroku z 2006 r. przy okazji uznania za niekonstytucyjne ustawowego przyznania Prezydentowi RP kompetencji do powoływania Przewodniczącego KRRiT. Co jednak istotne, w tamtej sytuacji TK uznał za niedopuszczalne zarówno wykonywanie przez Prezydenta tej kompetencji bez kontrasygnaty – gdyż nie mieściła się w katalogu ujętym w art. 144 ust. 3 Konstytucji – jak również i, może nawet tym bardziej, wykonywanie jej za kontrasygnatą, gdyż ograniczyłoby to niezależność KRRiT.
Tymczasem w sporze rozstrzygniętym w sprawie K 2/26 dylemat nie dotyczył tego, czy Prezydent w ogóle może powoływać asesorów – to pozostaje od 10 lat raczej bezdyskusyjne – ale czy powinien robić to za kontrasygnatą premiera, czy bez niej.
Argument za kontrasygnatą jest właściwie jeden – ścisła wykładnia językowa art. 144 ust. 3, który, podobnie zresztą jak i Konstytucja w ogóle, nie wspomina o asesorach. Czy jest to jednak argument rozstrzygający?
Jeśli wrócimy do wyroku z 2006 r., to wyrażone tam stanowisko – że wymóg kontrasygnaty przyczynia się do ograniczenia niezależności danego organu – jak najbardziej można odnieść i tutaj. Tymczasem, zgodnie z art. 106j § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych:
Asesor sądowy w sprawowaniu swojego urzędu jest niezawisły i podlega tylko Konstytucji oraz ustawom.
Co więcej – istotą funkcji asesora jest to, że zgodnie z art. 106i § 8 tej ustawy:
Asesor sądowy pełni obowiązki sędziego przez okres 4 lat od dnia objęcia stanowiska asesorskiego.
Innymi słowy – asesorzy robią, owszem w pewnym ograniczonym zakresie, niemniej robią – to samo co sędziowie, czyli sprawują wymiar sprawiedliwości.
Na wynikające z tego konsekwencje TK wskazał wyraźnie w wyroku z 24 października 2007 r. (SK 7/06), w którym stwierdził niezgodność ówczesnego art. 135 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych z art. 45 ust. 1 Konstytucji (Prawo do sądu). Niezgodność wynikała z uznaniowości powierzenia czynności sędziowskich, braku nieusuwalności oraz pominięcia Krajowej Rady Sądownictwa w procesie nominacji, co stanowiło wyłom w konstytucyjnym trybie powierzania władzy sądowniczej.
Tym samym usunięcie kolejnej rozbieżności między procesem powoływania pełnoprawnych sędziów, a procedurą powoływania asesorów – jaką był wymóg uzyskania kontrasygnaty w tym drugim wypadku – jak najbardziej wpisuje się w linię argumentacyjną wyroku z 2007 roku.
Argument zaś o braku ujęcia mianowania asesorów w art. 144 ust. 3 Konstytucji należy uznać za słaby z tego powodu, że w momencie uchwalania Konstytucji powoływał ich nie Prezydent, lecz Minister Sprawiedliwości – zgodnie zresztą z historią tej instytucji, sięgającej jeszcze II Rzeczypospolitej. Przekazanie tej kompetencji Prezydentowi należy więc uznać za zgodne z duchem zarówno wyroku TK z 2006, jak i 2007 roku.
Tym bardziej, że w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r. w sprawie K 18/09 TK stwierdził, że wyróżnienie kompetencji Prezydenta RP do powoływania sędziów w katalogu jego prerogatyw jest:
nie tyle wzmocnieniem samodzielnej pozycji ustrojowej Prezydenta, ile zaakcentowaniem niezależności sądownictwa od rządu i podległych mu organów.
Podkreślono przy tym, że:
wymóg kontrasygnaty oznaczałby bowiem przyznanie premierowi prawa weta wobec kandydatów zaproponowanych przez KRS.
Trudno więc wskazać powody, dla których takie „weto” Prezesa Rady Ministrów miałoby być dopuszczalne w stosunku do mianowania asesorów, którzy – co do istoty – pełnią tę samą funkcję co sędziowie.
Na kontekst ten TK zwrócił wyraźnie uwagę w wyroku K 2/26, wskazując, że:
Prezydent – jako organ wybierany w wyborach powszechnych, lecz funkcjonalnie niezwiązany z żadną z władz – pełni wobec sądownictwa rolę gwaranta jego niezależności, a nie podmiotu reprezentującego władzę wykonawczą sensu stricto. Z tej perspektywy przyznanie Prezesowi Rady Ministrów, jako organowi odpowiedzialnemu przed Sejmem, instrumentu kontrasygnaty wobec aktów Prezydenta kształtujących obsadę i kierownictwo sądów oznaczałoby przyznanie wpływu rządowi w sferze, z której ustrojodawca ten wpływ celowo i konsekwentnie wyeliminował. Mechanizm kontrasygnaty – pełniący w innych obszarach funkcję przenoszenia odpowiedzialności politycznej za akt głowy państwa na Prezesa Rady Ministrów – traci swoje uzasadnienie tam, gdzie akt Prezydenta służy zapewnieniu niezależnego i nieprzerwanego funkcjonowania władzy sądowniczej.
Tak więc – wszystkie przywołane wyżej wyroki tworzą razem spójną linię orzeczniczą, w świetle której obowiązujący model mianowania asesury powinien być jak najbardziej zbliżony do powoływania sędziów. Trybunał musiał więc odciąć kreację orzecznika od wpływu egzekutywy, bo tylko takie rozwiązanie spełniało standard wyznaczony w tejże linii. Wymaganie kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów oznaczałoby próbę wprowadzenia egzekutywy do tej procedury z powrotem – tylnymi drzwiami i w osobie szefa rządu zamiast ministra.
Kontekst wyroku K 2/26 – bezczynność Prezesa Rady Ministrów
Argumentując swoje stanowisko w wyroku K 2/26 TK wskazał również na argumenty praktyczne:
uzależnienie skuteczności aktów Prezydenta RP od kontrasygnaty, której udzielenie nie jest ograniczone żadnym terminem ani ustawowymi przesłankami, może w praktyce przekształcić ten mechanizm w środek blokowania obsady i funkcjonowania organów władzy sądowniczej, bez żadnej odpowiedzialności prawnej.
Nie jest to bynajmniej zastrzeżenie czysto abstrakcyjne, lecz odnosi się ono, niestety, do faktycznej praktyki Premiera Donalda Tuska, jaka miała miejsce w ostatnim czasie. Najlepiej dokumentują ją odpowiedzi Kancelarii Prezydenta RP i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów na wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich (sprawa VII.603.4.2025) – od 13 do 25 maja 2025 r. Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwały przedstawiające Prezydentowi wnioski o mianowanie absolwentów XIII rocznika aplikacji sędziowskiej. Cztery projekty postanowień obejmujące 171 przyszłych asesorów Kancelaria Prezydenta przekazała do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów po kontrasygnatę 7 i 10 lipca 2025 r. Jak pisała Szefowa Kancelarii Prezydenta Małgorzata Paprocka:
Do chwili obecnej Kancelaria Prezesa Rady Ministrów nie dokonała zwrotu przekazanych projektów aktów powołań. Brak jest również informacji uzasadniającej czas oczekiwania na kontrasygnowania postanowień Prezydenta RP dotyczących asesorów, w szczególności wobec ogromnych niedoborów kadry orzeczniczej w sądach powszechnych.
W tym czasie absolwenci od maja pozostawali bez środków utrzymania i bez ubezpieczenia zdrowotnego, zmuszeni – jak relacjonowali Rzecznikowi:
do rejestrowania się w powiatowych urzędach pracy, zgłaszania się do ubezpieczeń małżonków w ich miejscach pracy, utrzymywania się ze skromnych oszczędności, czy zaciągania pożyczek.
W tej sprawie głos zabrało nawet Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, które 25 lipca 2025 r. zaapelowało do Prezydenta i Prezesa Rady Ministrów o natychmiastowe przyspieszenie działań:
Utrzymywanie tego stanu narusza ich godność i podważa podstawy materialnej egzystencji ich i ich rodzin. Młodzi, pracowici i wykształceni prawnicy nie mają też możliwości realizowania umiejętności nabytych w toku aplikacji sędziowskiej (…)
Stowarzyszenie wskazywało, że jest to szczególnie istotne wobec braków kadrowych narastających w wymiarze sprawiedliwości. Warto to odnotować – Iustitia jeszcze rok temu apelowała o pilne mianowania, argumentując to dobrem sprawiedliwości, tymczasem dziś (o czym szerzej niżej) Krajowa Rada Sądownictwa, ukształtowana głównie przy udziale tego stowarzyszenia, ogłasza, że mianowania te są nieskuteczne.
Presja częściowo poskutkowała: premier złożył kontrasygnatę 25 i 28 lipca 2025 r., a 31 lipca 2025 r. Prezydent wręczył akty mianowania 171 asesorom w sądach powszechnych. Zupełnie inaczej potraktowano jednak asesorów sądów administracyjnych. Ci asesorzy kontrasygnaty nie otrzymali do dziś, a w kolejnych miesiącach ich grupa rozrosła się do osiemnastu osób.
Kancelaria Prezydenta wskazała też wtedy wprost, na czym polega konstytucyjny problem:
Instytucja kontrasygnaty, jako przyjęcie parlamentarnej odpowiedzialności Prezesa Rady Ministrów za akt Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w żadnej mierze nie jest równoznaczna z możliwością udzielenia któremukolwiek z członków Rady Ministrów, a w tym Ministrowi Sprawiedliwości, prawa do merytorycznego nadzoru nad aktami Prezydenta RP, jakimi są akty powołania asesora w sądach administracyjnych.
W sprawie ponownie interweniował ówczesny Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek, który wystąpił 5 sierpnia 2025 r. do Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (znak VII.603.5.2025), wskazując, że zwłoka uderza nie tylko w kandydatów, lecz także w obywateli oczekujących na rozpoznanie spraw, oraz że obecny stan niepewności budzi wątpliwości z punktu widzenia prawa równego dostępu do służby publicznej (art. 60 Konstytucji).
Jednakże w odpowiedzi Szefa KPRM Jana Grabca z 2 października 2025 r. (znak BPRM.413.6.19.2025) zadeklarowano, opierając się na uchwale Sejmu z 20 grudnia 2023 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego w kontekście pozycji ustrojowej oraz funkcji Krajowej Rady Sądownictwa w demokratycznym państwie prawnym (M.P. z 2023 r. poz. 1457) oraz uchwale nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa (M.P. poz. 1068), że udzielenie kontrasygnaty nie jest obowiązkiem premiera.
Należy jednak podkreślić, że ani uchwała Sejmu, ani uchwała Rady Ministrów nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa – katalog tych źródeł zawiera art. 87 Konstytucji i są to wyłącznie Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Prezes Rady Ministrów odmawiał więc wykonania obowiązku konstytucyjnego, powołując się na akty, które w hierarchii źródeł prawa nie mają żadnej doniosłości normatywnej. Zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa – nie na podstawie uchwał o charakterze czysto politycznym.
Najważniejsze w odpowiedzi Szefa KPRM było jednak przyznanie, że w rozumieniu rządu kontrasygnata jest instrumentem bezterminowego, nieumotywowanego weta:
Konstytucja RP nie przewiduje sytuacji, w których udzielenie kontrasygnaty byłoby obowiązkiem Prezesa Rady Ministrów oraz nie wyznacza konkretnego terminu na podjęcie takiej decyzji.
Co więcej – stanowisko to zostało poniekąd (acz póki co nieprawomocnie) usankcjonowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który, w odpowiedzi na precedensową skargę na bezczynność premiera, złożoną przez osobę, która wygrała konkurs na stanowisko asesora w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, ale nie mogła doczekać się dokończenia procedury nominacyjnej ze względu na brak kontrasygnaty – postanowieniem z 24 czerwca 2026 r. (sygn. VI SAB/Wa 45/26) odrzucił skargę, przychylając się do argumentacji samej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zgodnie z którą ani akt powołania, ani kontrasygnata, ani jej brak nie podlegają kontroli sądów administracyjnych.
Tym samym rząd uczynił z wymogu kontrasygnaty narzędzie twardego, nijak niewzruszalnego weta, wobec którego asesor pozostaje wyłącznie na łasce premiera – i to premier tę bezbronność przed sądem wywalczył.
Na marginesie, choć nie bez znaczenia, można również dodać, że mechanizm zwłoki, ujawniony przez Kancelarię Prezydenta we wspomnianym wyżej piśmie do RPO z 17 lipca 2025 r. polegał na tym, że Biuro Prezesa Rady Ministrów oczekiwało na opinię Rządowego Centrum Legislacji, które z kolei oczekiwało na opinię Ministra Sprawiedliwości – organu, który nie ma żadnych kompetencji do opiniowania doboru kadr w sądach administracyjnych. Ten sam Minister Sprawiedliwości, jak szerzej omówimy niżej, pisze dziś do prezesów sądów apelacyjnych, chcąc rozstrzygać, kto jest, a kto nie jest asesorem.
W świetle całego powyższego kontekstu tym bardziej nie dziwi więc, że TK w wyroku K 2/26 dokładnie takie twarde weto Prezesa Rady Ministrów uznał za niezgodną z Konstytucją i z zasadą ciągłości działania instytucji publicznych.
Ministerstwo Sprawiedliwości ogłasza, że mianowany asesor jest „egzaminowanym aplikantem” – wbrew wyraźnemu brzmieniu ustawy
Mimo iż rząd nie opublikował wyroku K 2/26, tak jak nie publikuje żadnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydanego po grudniu 2024 r., to, w świetle wyroku TK w sprawie P 3/25, nie może to wpłynąć na skuteczność jego sentencji. Tym samym nie dziwi, że, jak pisaliśmy na wstępie niniejszego artykułu, 28 lipca 2026 r. Prezydent RP mianował niemal 230 asesorów.
Reakcja resortu była natychmiastowa. Departament Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości pismem z 28 lipca 2026 r. (znak: DKO-IV.5006.29.2026) poinformował prezesów sądów apelacyjnych, że wobec nieprzedstawienia aktów nominacji Prezesowi Rady Ministrów do kontrasygnaty mianowani wciąż są:
egzaminowanymi aplikantami KSSiP.
Resort, w przypływie nadspodziewanej troski o prawa socjalne (nieuznawanych przez niego) asesorów, zasugerował z dużą dozą bezczelności, że:
mogą podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i zachować prawo do świadczeń z tytułu uzyskania statusu bezrobotnego.
Innymi słowy – Ministerstwo Sprawiedliwości sugeruje osobom, którym Prezydent RP wręczył akty mianowania na urząd orzeczniczy, czyniąc zadość wymogom art. 106i § 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych, rejestrację w urzędzie pracy.
Równolegle Ministerstwo uruchomiło operację logistyczną – do sądów rejonowych trafiły pisma polecające odebranie od nowo mianowanych asesorów oryginałów aktów mianowania:
z uwagi na obowiązek przedstawienia tych dokumentów Prezesowi Rady Ministrów.
– które mają zostać zwiezione z sądów rejonowych przez kierowców sądów okręgowych do 30 lipca. Jeśli do tego faktycznie dojdzie, to obraz ten nabierze niewątpliwie cech symbolicznych: dokumenty potwierdzające objęcie urzędu w niezależnej władzy sądowniczej zostaną zebrane i zwiezione do Kancelarii Premiera.
Tymczasem ustawa mówi coś zupełnie innego. Zgodnie z przywołanym już art. 106i § 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych:
stosunek służbowy asesora sądowego nawiązuje się po doręczeniu mu aktu mianowania.
Trwałość tego stosunku ustawodawca uzależnił wyłącznie od zgłoszenia się asesora – w terminie 14 dni – do sądu wskazanego w akcie mianowania (art. 106i § 5); dopiero bezskuteczny upływ tego terminu powoduje, że mianowanie traci moc. Co więcej, zgodnie z art. 106i § 6 tej ustawy okoliczność tę stwierdza… Minister Sprawiedliwości – co każe wyrazić obawy o możliwość dalszego wpływu na sytuację asesorów przez rząd. Jako że 28 lipca 2026 r. akty mianowania zostały doręczone, to stosunek służbowy został zatem nawiązany z mocy ustawy – bez potrzeby jakichkolwiek dalszych czynności władzy wykonawczej.
Zwrócił na to zdecydowanie uwagę Zarząd Stowarzyszenia Absolwentów i Aplikantów KSSiP VOTUM w stanowisku z 28 lipca 2026 r.:
O tym, kto jest asesorem sądowym i komu przysługuje prawo sprawowania wymiaru sprawiedliwości, nie może rozstrzygać władza wykonawcza. […] Ani Prezes Rady Ministrów, ani Minister Sprawiedliwości nie dysponują kompetencją do rozstrzygania o tym, czy osoba, której doręczono akt mianowania jest asesorem sądowym ani o dopuszczeniu jej do orzekania.
Stowarzyszenie trafnie dodaje, że kompetencji takiej pozbawione są również organy nadzoru administracyjnego, w tym prezesi sądów, bowiem zgodnie z art. 9b Prawa o ustroju sądów powszechnych czynności z zakresu nadzoru administracyjnego nie mogą wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie i asesorzy sądowi są niezawiśli. Odmowa dopuszczenia mianowanego asesora do orzekania nie jest zatem wykonywaniem nadzoru – jest ewidentnym nadużyciem. Nie sposób też przyjąć, że mianowanie staje się skuteczne dopiero z chwilą zgłoszenia się do miejsca służbowego, ponieważ – jak zauważa VOTUM:
systemowi prawa pracy nie jest bowiem znane pojęcie zatrudnienia „zawieszonego”.
KRS, która ma stać na straży niezależności sądów, apeluje o ich uzależnienie od decyzji Prezesa Rady Ministrów
29 lipca 2026 r. Krajowa Rada Sądownictwa podjęła uchwałę o uznaniu konieczności kontrasygnowania aktów mianowania asesorów. Konkluzja tej uchwały jest następująca:
Krajowa Rada Sądownictwa uznaje, że udzielenie kontrasygnaty przesądzi o skuteczności tych aktów mianowania.
Mamy zatem sytuację absurdalną. Organ, którego jedynym konstytucyjnym zadaniem jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, oficjalnie apeluje o to, by skuteczność objęcia urzędu orzeczniczego zależała od podpisu szefa rządu. Rada powołuje się przy tym na prawo obywateli do sądu – to jest na tę samą wartość, w imię której Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 7/06 zdemontował model asesury zależnej od egzekutywy. Argument ten obraca się więc przeciwko tezie, którą ma podpierać: to właśnie prawo do sądu wymaga, by o tym, kto orzeka, nie decydował minister ani premier.
Co więcej, Rada w tej samej uchwale na zdanie przed konkluzją podkreśla, że:
skuteczność aktów mianowania na stanowiska asesorów sądowych nie może budzić wątpliwości, zarówno w kontekście realizacji prawa obywateli do sądu, jak i praw osób, których te akty mianowania dotyczą.
– tylko po to, by w kolejnym zdaniu stwierdzić, że mianowanie to jest nieskuteczne.
Można, czy wręcz należy wyraźnie stwierdzić, że nie jest to stanowisko w obronie ani asesorów, ani niezależności wymiaru sprawiedliwości – jest to stanowisko w obronie Prezesa Rady Ministrów.
Nowo mianowani asesorzy nie mają co do tego złudzeń, co jeden z nich powiedział wyraźnie, nie kryjąc rozczarowania:
To nowa Rada, duża część z 15 sędziów-członków KRS została wreszcie wskazana przez sędziów. Miało być stanie na straży praworządności i niezależności sędziów, ale też asesorów, a nie sposób oprzeć się wrażeniu, że ta uchwała jest częścią większego planu i po myśli ministra sprawiedliwości.
Warto przypomnieć, że apel VOTUM do Rady był sformułowany dokładnie odwrotnie: Stowarzyszenie wskazywało, że wystąpienie w obronie asesorów:
nie jest kwestią uznania Rady, lecz należy do jej podstawowych, konstytucyjnych obowiązków.
– a zaniechanie oznaczałoby:
uchylenie się od powinności, dla której Krajowa Rada Sądownictwa została ustanowiona.
Na ten apel KRS odpowiedziała… stając po stronie rządu. To zresztą nie pierwszy raz, gdy ten właśnie organ, mający chronić niezależność sądów, działa w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości – jak było wcześniej chociażby w wypadku poparcia zawieszenia sędziego w czynnościach służbowych.
Skoro więc KRS postanowiła nie realizować swoich konstytucyjnych zadań, to przypomnieć jej o tym musiał Sąd Najwyższy, w osobie jego Pierwszego Prezesa – Zbigniewa Kapińskiego, który 30 lipca 2026 r. wydał oświadczenie w związku z uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa.
Stwierdził w nim wyraźnie, że:
Stanowiska tego [uchwały KRS] nie można pogodzić ani z obowiązującymi przepisami, ani z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 25 czerwca 2026 r., sygn. akt K 2/26.
Pierwszy Prezes SN podkreślił przy tym, że:
Asesorzy również sprawują wymiar sprawiedliwości, wydają orzeczenia w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej i muszą permanentnie pozostawać wolni od jakiegokolwiek wpływu władzy wykonawczej.
Zarzucił również KRS niekonsekwencję – wszak w uroczystości 28 lipca uczestniczył Przewodniczący KRS, który – jak przypomina Pierwszy Prezes SN – wręczał asesorom łańcuchy sędziowskie zakupione ze środków Rady:
Nie można z jednej strony uczestniczyć w uroczystym wręczeniu aktów mianowania i publicznie potwierdzać ich znaczenie, z drugiej zaś kwestionować skutki prawne, które ustawa wprost wiąże z ich wręczeniem.
Oświadczenie wskazuje też konkretne zagrożenia dla sytuacji asesorów, jakie wynikają ze stanowiska KRS, które:
W skrajnym przypadku może nawet trwale uniemożliwić im objęcie stanowiska.
– bowiem:
Nietrudno wyobrazić sobie, że stanowisko Rady może zostać wykorzystane jako pretekst do uznania, iż asesor nie objął stanowiska w ustawowym terminie, nawet mimo jego gotowości do rozpoczęcia służby.
Co więcej, uchwała może narażać asesorów na:
nieuzasadnione kwestionowanie statusu i stygmatyzację przez strony postępowań, w których będą orzekać.
Wreszcie w ostatnim zdaniu I Prezes zajął bardzo wyraźne stanowisko, wskazując, że:
Sama Krajowa Rada Sądownictwa powinna […] stanąć w obronie tych osób. Nie powinna natomiast opowiadać się za rozwiązaniem wzmacniającym pozycję Prezesa Rady Ministrów, reprezentującego większość parlamentarną, która dokonała wyboru obecnego składu Rady.
– tym samym wyraźnie pokazując, jak pełne hipokryzji są próby różnicowania statusu obecnej rady, rzekomo niezależnej, względem jej dwóch poprzedniczek – mimo iż wszystkie zostały wybrane dokładnie w tym samym trybie i na podstawie tych samych przepisów.
Skoro premier raz „uchylił” kontrasygnatę, co powstrzyma go od uchylenia kolejnych?
I Prezes zauważył również, że zgodzenie się na wymóg kontrasygnaty:
w kontekście nieodległego usiłowania „cofnięcia kontrasygnaty” stwarzałoby też pole do prób usuwania asesorów ze służby.
Jest to oczywista aluzja doprecedensu, który stworzył sam Donald Tusk, oświadczając w 2024 r., że
podjął decyzję o uchyleniu kontrasygnaty
– jakiej udzielił pod postanowieniem Prezydenta RP z 17 sierpnia 2024 r. nr 1131.18.2024 w sprawie wyznaczenia przewodniczącego zgromadzenia sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Tymczasem Konstytucja nie zna instytucji uchylenia kontrasygnaty – kontrasygnata jest aktem ustrojowym o charakterze politycznym, a nie decyzją administracyjną, ani oświadczeniem woli w rozumieniu prawa cywilnego, a więc nie da się jej „cofnąć” ani unieważnić z powodu błędu. Początkowo przyznawał to zresztą sam premier – zanim zmienił zdanie pod naciskiem politycznym.
Jeśli więc premier raz uznał, że wolno mu wycofać złożony już podpis, gdy podpis ten stał się politycznie niewygodny, to, nieco prowokacyjnie, można by zapytać, czy nie zechce zrobić tego samego wobec 229 asesorów. Asesorzy, którzy oddaliby oryginały swoich aktów mianowania, znaleźliby się wtedy w sytuacji nie do pozazdroszczenia: bez dokumentu, z podpisem, który można „uchylić”, i bez drogi sądowej, bo tę, jak przytoczyliśmy wyżej, zamknął na tę chwilę (acz jeszcze nieprawomocnie) WSA. Do takiej więc sytuacji prowadziłoby uznanie, że o skuteczności objęcia urzędu orzeczniczego decyduje wola szefa rządu.
Podsumowanie
Należy stwierdzić więc raz jeszcze – w świetle wyroku TK w sprawie K 2/26, stan prawny jest jednoznaczny. Akty mianowania doręczone 28 lipca 2026 r. wywołały skutek z art. 106i § 4 Prawa o ustroju sądów powszechnych, czyli doprowadziły do nawiązania stosunku służbowego przez asesorów, którzy obecnie mogą (i powinni) zgłosić się w terminie 14 dni w celu objęcia stanowiska, po czym powinni zostać niezwłocznie dopuszczeni do orzekania.
Jeśli ktokolwiek będzie próbował ich do tego nie dopuścić, to taka decyzja będzie wiązać się z konkretnymi konsekwencjami.
Prezesi sądów, którzy nie dopuszczą asesorów do orzekania, dopuszczą się niedopełnienia obowiązków. Narazi ich to na odpowiedzialność dyscyplinarną z art. 107 § 1 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych – za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa – oraz na odpowiedzialność karną z art. 231 § 1 Kodeksu karnego, czyli za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Jako pracodawcy będą też zobowiązani do wypłaty wynagrodzenia – jeśli nie z tytułu świadczenia pracy, to z tytułu gotowości do jej wykonywania przy niemożności świadczenia pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy (art. 81 § 1 Kodeksu pracy).
Minister Sprawiedliwości, który pismem urzędowym rozstrzyga o statusie osób mianowanych przez Prezydenta RP i faktycznie kieruje działaniami prezesów sądów, działa bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, a więc z naruszeniem art. 7 Konstytucji. Otwiera to drogę zarówno do odpowiedzialności karnej z art. 231 § 1 Kodeksu karnego, jak i do odpowiedzialności konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu za naruszenie Konstytucji w związku z zajmowanym stanowiskiem (art. 198 ust. 1 Konstytucji). Ta sama uwaga dotyczy Prezesa Rady Ministrów, gdyby chciał udzielić kontrasygnaty – wbrew wyrokowi TK.
Podsumowując – opowiedzenie się za wymogiem kontrasygnaty, jakkolwiek możliwe do argumentacji na gruncie literalnego brzmienia art. 144 ust. 3 Konstytucji, wymagałoby:
- zignorowania wyroku TK w sprawie K 2/26, co stanowiłoby naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji,
- odrzucenia linii orzeczniczej wyrażonej w wyrokach TK K 4/06, SK 7/06 oraz K 18/09, w której opowiedziano się wyraźnie przeciw możliwości wpływania przez premiera (z wykorzystaniem kontrasygnaty) na obsadę niezależnych organów, w tym zwłaszcza w wymiarze sprawiedliwości oraz za jak najdalej idącą, wzorem gwarancji wobec sędziów, niezależnością asesorów od rządu,
- akceptacji nadużyć takich jak, realnie mająca miejsce, bezczynność premiera co do udzielania kontrasygnaty, czy potencjalnie możliwość jej cofnięcia.
Argumentów przeciw kontrasygnacie jest więc po prostu więcej i są one bardziej przekonujące. Można by się zastanawiać nad jej koniecznością jedynie w wypadku, gdyby albo premier był każdorazowo zobowiązany do jej udzielania na wniosek Prezydenta, albo gdyby jej nieudzielenie oznaczało automatyczne złożenie dymisji przez szefa rządu. Obecnie jednak przepisy art. 144 Konstytucji nie są stosowane w żaden z tych dwóch sposobów.
Tym samym spór o wymóg kontrasygnaty aktów mianowania asesorów jest sporem o to, czy o tym, kto w Polsce sprawuje wymiar sprawiedliwości, decyduje procedura analogiczna do tej przewidzianej w Konstytucji dla sędziów – czy podpis szefa rządu. Krajowa Rada Sądownictwa opowiedziała się za tą drugą opcją – tym samym nie sposób wyobrazić sobie bardziej wymownego zaprzeczenia zadania, dla którego Radę powołano.
Źródło ilustracji: iStock.



