- Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z 18 marca 2026 r. (sygn. akt VI U 1590/25) nakazał ZUS ponowne obliczenie emerytury na podstawie nieopublikowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), uznając stanowisko organu, jakoby brak publikacji wykluczał zastosowanie wyroku, za oczywiście błędne i pozbawione podstaw prawnych.
- Zdaniem sądu zaniechanie publikacji wyroków TK może być oceniane jedynie jako nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej, stanowiące wprost delikt konstytucyjny. Sąd oparł się przy tym na art. 8 Konstytucji, z którego jasno wynika, że ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio.
- Rozstrzygnięcie wpisuje się w coraz szerszą linię orzeczniczą sądów powszechnych i administracyjnych – zgodną z wyrokiem TK z 23 września 2025 r. (P 3/25).
- Odmienne stanowisko zajął jednak Naczelny Sąd Administracyjny, który 25 lutego 2026 r., odrzucił skargi o wznowienie postępowań oparte na nieopublikowanym wyroku TK, mimo że o rozstrzygnięcie przeciwne wnosił Rzecznik Praw Obywatelskich. To samo stanowisko zostało powtórzone przez NSA 8 czerwca b.r.
- Wobec wątpliwości dotyczących wznowień Instytut Ordo Iuris przypomina zgłoszony przez siebie postulat ustawowego zawieszenia biegu terminów maksymalnych na wznowienie postępowań od dnia wydania nieopublikowanego wyroku TK do dnia jego publikacji.
Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 18 marca 2026 r. (sygn. akt VI U 1590/25) rozstrzygnął sprawę emeryta, któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ponownego obliczenia świadczenia. Ubezpieczony powoływał się m.in. na wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), w którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – przepisu nakazującego pomniejszanie emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur wcześniejszych – w zakresie, w jakim dotyczy on osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. Organ rentowy twierdził jednak, że wyroku nie może zastosować, ponieważ nie został on opublikowany w Dzienniku Ustaw.
Sąd uznał to stanowisko za oczywiście błędne i pozbawione podstaw prawnych i nakazał ZUS ponowne obliczenie świadczenia. Tym samym kolejny już polski sąd wprost potwierdził, że trwająca od marca 2024 r. praktyka niepublikowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego przez Prezesa Rady Ministrów jest bezprawna i nie może pozbawiać obywateli ich konstytucyjnych praw.
ZUS zasłaniał się bezprawną praktyką rządu
Przypomnijmy: od 6 marca 2024 r., kiedy Sejm przyjął uchwałę w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 – czysto polityczną deklarację pozbawioną jakiejkolwiek mocy prawnej – Prezes Rady Ministrów Donald Tusk zaprzestał publikowania jakichkolwiek orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, mimo iż zobowiązuje go do tego wprost art. 190 ust. 2 Konstytucji. Praktyka rządu została następnie potwierdzona w uchwale Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r., w której uznano ogłaszanie orzeczeń TK za:
niedopuszczalne.
Bezprawność praktyki rządu została jednak wielokrotnie podkreślona przez Trybunał Konstytucyjny, w tym zwłaszcza w szeroko przez nas skomentowanym wyroku TK z 23 września 2025 r. (P 3/25). TK podkreślił przy tej okazji, że:
niedopuszczalne jest, aby organ władzy politycznej jakim jest Prezes Rady Ministrów poprzez zaniechanie realizacji swojego konstytucyjnego obowiązku technicznej promulgacji judykatów Trybunału Konstytucyjnego – zatem przez działanie contra legem – doprowadzał do stanu, w którym ostateczne i powszechnie obowiązujące orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogą być uwzględniane przez organy stosujące prawo.
Ofiarą rządowej praktyki padają przede wszystkim zwykli obywatele – jak emeryt ze sprawy szczecińskiej. Mimo iż Prezes Trybunału Konstytucyjnego w specjalnym piśmie wezwał Prezesa ZUS do rozpatrywania wniosków emerytów zgodnie z wyrokiem SK 140/20, organy Zakładu wielokrotnie odmawiały jego stosowania, zasłaniając się właśnie brakiem publikacji.
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej i stosuje się ją bezpośrednio
Szczeciński sąd nie pozostawił jednak suchej nitki na takiej argumentacji. W pierwszej kolejności przytoczył art. 8 Konstytucji:
1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.
– i podkreślił przy tej okazji, że:
cytowane przepisy stanowią o nadrzędności przepisów Konstytucji nad innymi przepisami zawartymi w aktach prawnych niższego rzędu oraz zasadzie dotyczącej ich bezpośredniego stosowania, chyba, że sama Konstytucja stanowi inaczej.
Można na marginesie podkreślić, że to dokładnie z tej samej zasady wynika nadrzędność polskiej konstytucji również nad prawem międzynarodowym – w tym prawem unijnym, co podkreślaliśmy w kontekście popierania przez obecny rząd stanowiska Unii Europejskiej przeciwko Trybunałowi Konstytucyjnemu, poprzednim składom Krajowej Rady Sądownictwa oraz Sądowi Najwyższemu – wbrew wyrokom TK w sprawach K 12/18 z 25 marca 2019 r. oraz P 7/20 z 14 lipca 2021 r.
Następnie sąd przypomniał art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne oraz podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Od nakazu publikacji nie przewidziano żadnych wyjątków, w związku z czym praktyka zakładająca jego niewykonanie – jak stwierdził sąd – w odniesieniu do wyroku SK 140/20:
może być oceniona jedynie jako nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej, stanowiące wprost delikt konstytucyjny i nie może stanowić przeszkody w jego zastosowaniu.
Stan obecny został więc podsumowany przez sąd w następujący sposób:
stosując wprost przepisy Konstytucji, brak jest możliwości przyjęcia, że przedmiotowe orzeczenie nie istnieje, bądź jego obowiązywanie jest «zawieszone» do czasu publikacji w dzienniku urzędowym (według dowolnego uznania osób odpowiedzialnych za taką publikację). Co więcej, zgodnie z Konstytucją RP orzeczenie to stanowi, m.in., podstawę do wznowienia postępowania lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Sąd odnotował też, że, wobec zaniechania rządu, ówczesna Prezes TK Julia Przyłębska wydała zarządzenie z 25 lipca 2024 r. o publikacji orzeczeń na stronie internetowej Trybunału (w tym wyroku w sprawie SK 140/20), oraz powołał się na przywołany wyżej wyrok TK w sprawie P 3/25, w którym TK wyraźnie podkreślił, że:
niniejszy wyrok […] nakazuje organom stosującym prawo uwzględniać we właściwych postępowaniach wyroki TK, które po 6 marca 2024 r. na podstawie bezprawnej praktyki Prezesa Rady Ministrów nie zostały ogłoszone we właściwych dziennikach promulgacyjnych.
Sądy powszechne i administracyjne coraz częściej stosują nieopublikowane wyroki TK
Wyrok szczeciński nie jest odosobniony. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 7 listopada 2025 r. (I ACa 42/25) przyznał kuratorowi procesowemu wynagrodzenie w pełnej stawce adwokackiej na podstawie nieopublikowanego wyroku TK z 23 kwietnia 2025 r. (SK 89/22), stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów obniżających wynagrodzenia kuratorów do 40% stawek. W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał, że:
Fakt, który ma miejsce w Polsce, że od marca 2024 r. Prezes Rady Ministrów mimo ciążącego na nim konstytucyjnego obowiązku, nie publikuje żadnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest irrelewantny prawnie, chociaż niewątpliwie utrudnia obywatelom możliwość dochodzenia ich konstytucyjnych praw i wolności oraz godzi w zasadę pewności prawa, na co uwagę zwrócił między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich.
Sąd Apelacyjny podsumował – niemal dosłownie powtarzając stanowisko Trybunału:
Wyrok wydany przez Trybunał Konstytucyjny i ogłoszony na sali rozpraw, nawet jeśli nie został formalnie promulgowany w Dzienniku Ustaw, wywołuje skutki prawne i musi być bezwzględnie stosowany przez organy publiczne. Odnosi się to zarówno do sprawy, na kanwie ktorej zadano pytanie prawne, jak i w sprawach, w których wystąpi analogiczny stan prawny.
Podobnie orzekają sądy administracyjne. WSA w Lublinie w wyroku z 11 marca 2026 r. (I SA/Lu 54/26) uznał w składzie Andrzej Niezgoda, Jakub Polanowski (sprawozdawca), Monika Kazubińska-Kręcisz (przewodniczący), że nieopublikowany wyrok TK z 9 lipca 2025 r. (SK 64/20), dotyczący tzw. ulgi meldunkowej, może stanowić podstawę wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, podkreślając, że:
Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć. Wprost przeciwnie, wówczas to na sądach spoczywa powinność podjęcia takiego rozstrzygnięcia, które w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego będzie prowadziło do osiągnięcia w możliwie jak najwyższym stopniu stanu zgodności z obowiązującym prawem rozumianym całościowo, a zatem z uwzględnieniem aktów stojących na szczycie hierarchii źródeł prawa, do których z pewnością należy Konstytucja RP.
Analogicznie wypowiedziały się wcześniej WSA w Poznaniu (II SA/Po 474/25), WSA w Kielcach (I SA/Ke 428/25) i WSA w Rzeszowie (II SA/Rz 1541/25).
Wszystkie te rozstrzygnięcia realizują wprost tezy przywołanego wyżej wyroku P 3/25.
Odmienna postawa NSA, który odrzucił skargi o wznowienie – obywatele wciąż zakładnikami zaniechania rządu
Niestety, nie wszystkie sądy podchodzą do sprawy w ten sposób. 25 lutego 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił trzy skargi o wznowienie postępowań (sygn. akt I OSK 1994/25, I OSK 1995/25 i I OSK 1996/25) wniesione przez obywatelkę, której odmówiono świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawnym synem, a której racje potwierdził wyrok TK z 4 grudnia 2025 r. (SK 50/22), stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wyłączał prawo do świadczenia wobec opiekuna przebywającego na urlopie wychowawczym. Do postępowań przystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich – który, o czym również informowaliśmy, już wcześniej występował w obronie skuteczności orzeczeń Trybunału – wyrażając pogląd, w myśl którego:
termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania na podstawie wyroku TK otwiera się z dniem jego wydania, a nie z dniem jego ogłoszenia w „Dzienniku Ustaw”.
NSA odrzucił jednak wszystkie trzy skargi, wskazując w uzasadnieniu postanowienia dotyczącego pierwszej z nich, że:
Ogłoszenie sentencji wyroku na sali rozpraw nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie. Skutku takiego nie ma też publikacja orzeczenia w Zbiorze Urzędowego Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. […] Ustawodawca wyraźnie powiązał początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie z „wejściem w życie” orzeczenia, a więc nie sposób utożsamiać tego momentu z . Skoro wyrok z 4 grudnia 2025 r. nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, a więc nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, to tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi o wznowienie postepowania.
Takie samo stanowisko NSA zajął w postanowieniach wydanych 8 czerwca br. odrzucających skargi o wznowienie postępowania w sprawie tzw. ulgi meldunkowej, stwierdzając, że:
dla zaistnienia podstawy wznowienia konieczne jest wejście w życie orzeczenia Trybunału, skutkujące utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, na którym oparto rozstrzygnięcie. Dopiero takie zdarzenie prawne uzasadnia przełamanie stabilności prawomocnego orzeczenia w drodze nadzwyczajnego środka, jakim jest wznowienie postępowania.
Należy przy tym zauważyć, że postanowienia NSA dotyczą nieco innego zagadnienia prawnego niż przywołany na wstępie wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie. Wyrok szczeciński odnosi się bowiem do postępowania toczącego się przed sądem – w takiej sytuacji, w świetle wyroku TK w sprawie P 3/25, nie ma żadnych wątpliwości, że sąd powinien uwzględnić skutki nieopublikowanego wyroku TK.
Natomiast w obu powyższych sprawach zawisłych przed NSA rzecz dotyczyła wznowienia już prawomocnie zakończonych postępowań. Istotnie, w takim wypadku przepisy proceduralne – art. 401¹ Kodeksu postępowania cywilnego, art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 272 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wiążą termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania z wejściem w życie orzeczenia TK, następującym co do zasady z dniem jego ogłoszenia w organie urzędowym (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Jak zauważaliśmy już przy okazji omawiania wyroku P 3/25, tezy tego rozstrzygnięcia dotyczą przede wszystkim postępowań będących w toku, zaś kwestia wznowień została ujęta w jego uzasadnieniu tylko raz i zarazem dość lakonicznie:
Pomimo poniesionych trudności związanych z prowadzeniem postępowania przed TK (związanych chociażby z kosztami postępowania w postaci zastępstwa procesowego) podmioty, których aktywność umożliwiła wydanie wyroku o niezgodności prawa z aktem wyższego rzędu, nie mogą wznowić postępowania zakończonego orzeczeniem opartym na regulacji uznanej za niekonstytucyjną. Taki skutek podważa cel skargi konstytucyjnej, którym oprócz doprowadzenia do stanu hierarchicznej zgodności prawa (skutek ogólnosystemowy) jest także możliwość uporządkowania sytuacji prawnej skarżącego.
Rozstrzygnięcia NSA z całą pewnością nie są zgodne z duchem wyroku w sprawie P 3/25, można natomiast dywagować, na ile są zgodne z jego literą. Być może byłoby zasadne, gdyby TK pochylił się stricte nad tą sprawą i zbadał, czy przywołane wyżej przepisy ustaw proceduralnych są zgodne z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji w zakresie, w jakim pozwalają na wniesienie skargi o wznowienie dopiero z chwilą dokonania czynności technicznej polegającej na ogłoszeniu tego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
W ramach postępowania przed NSA w sprawie ulgi meldunkowej o zadanie TK pytania prawnego właśnie w tym zakresie wnosiła Fundacja Praw Podatnika, NSA nie przychyliło się jednak do tej prośby. Być może więc w tej sytuacji najlepszym wyjściem byłoby, gdyby to RPO, korzystając ze swoich uprawnień, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji, sam zwrócił się do TK z wnioskiem w tej sprawie.
Póki co RPO kilkukrotnie interweniował wobec Ministerstwa Finansów i Gospodarki, apelując o podjęcie odpowiednich środków w celu wykonania wyroku TK z 9 lipca 2025 r., sygn. SK 64/20 w sprawie ulgi meldunkowej – dotychczas jednak bez rezultatu. Również podczas 62. posiedzenia Senatu, 8 lipca br., kiedy to RPO przedstawiał sprawozdanie ze swojej działalności w 2025 r., określił brak publikacji wyroków TK jako:
zaniechanie [które] nie ma podstaw prawnych
Podkreślił przy tym, że:
Pogłębia to chaos, podważa zaufanie do państwa i też z tego powodu skarga konstytucyjna, którą każdy zgodnie z art. 79 Konstytucji może złożyć do Trybunału Konstytucyjnego przestała być efektywnym środkiem ochrony praw człowieka.
Postulat Ordo Iuris: zawiesić bieg terminów na wznowienie postępowań
Problem rozbieżności orzecznictwa w zakresie możliwości wznawiania postępowań – oraz braku należytego pochylenia się nad nim przez TK – Instytut Ordo Iuris dostrzegł w przekazanym Prezydentowi RP raporcie „Jak wyjść z kryzysu praworządności. Możliwe kierunki działań i reform”. Obok oczywistego postulatu niezwłocznej publikacji wszystkich zaległych orzeczeń TK oraz wszczęcia postępowań wyjaśniających w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej, karnej i dyscyplinarnej osób odpowiedzialnych za ich niepublikowanie, wskazaliśmy, że:
zasadne jest uchwalenie przepisów ustawy, które przewidywałyby zawieszenie terminów maksymalnych na wznowienie postępowania w okresie od wydania nieopublikowanego wyroku TK do momentu jego publikacji. Dzięki temu uniknie się sytuacji, w której – ze względu na upłynięcie powyższego terminu maksymalnego (pięć lub dziesięć lat) między dniem wydania wyroku a dniem jego opublikowania – strona zostałaby pozbawiona możliwości wznowienia postępowania (cywilnego, administracyjnego lub sądowoadministracyjnego).
Analogiczne zawieszenie powinno objąć również bieg przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej niekonstytucyjnym aktem normatywnym lub wydanymi na jego podstawie rozstrzygnięciami (art. 417¹ Kodeksu cywilnego).
Podsumowanie
Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie to kolejne sądowe potwierdzenie tego, co dla każdego prawnika czytającego Konstytucję ze zrozumieniem jest oczywiste: Prezes Rady Ministrów, odmawiając publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego, popełnia delikt konstytucyjny – łamie art. 190 ust. 2 Konstytucji (w związku z art. 114 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i art. 9 ust. 1 pkt 6 oraz art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych), która, jak przypomniał sąd, jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Każde kolejne takie orzeczenie umacnia podstawy przyszłej odpowiedzialności osób zaangażowanych w ten proceder: konstytucyjnej przed Trybunałem Stanu, karnej z art. 231 Kodeksu karnego (a w świetle systemowego charakteru praktyki być może również z art. 127 i 128 k.k., o czym pisaliśmy, publikując apel w sprawie śledztwa dotyczącego zamachu stanu), wreszcie odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego. Dopóki jednak zaległe wyroki nie zostaną opublikowane, a postulaty takie jak zawieszenie terminów na wznowienie postępowań nie staną się obowiązującym prawem, dopóty zwykli obywatele – emeryci, podatnicy, opiekunowie osób niepełnosprawnych – pozostaną zakładnikami politycznej decyzji Donalda Tuska. A taka sytuacja jest w państwie prawa niedopuszczalna.
Źródło ilustracji: iStock.



