- 12 maja 2026 r. TK wydał wyrok w sprawie K 3/26, orzekając, że nałożenie na Prezydenta obowiązku odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, jest niezgodne z Konstytucją.
- Instytut Ordo Iuris przekazał 20 kwietnia br. Trybunałowi Konstytucyjnemu analizę pt. „Rola Prezydenta RP w procedurze objęcia stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego”.
- Stanowisko TK jest w istotnej mierze zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w rzeczonej analizie Instytutu Ordo Iuris, w której podkreślono szczególną odpowiedzialność głowy państwa jako „strażnika konstytucji”.
- W świetle wyroku działanie 4 osób wybranych przez Sejm na sędziów TK 13 marca b.r., które 9 kwietnia złożyły ślubowanie rzekomo „wobec Prezydenta RP”, a w istocie wobec Marszałka Sejmu, należy uznać ze oczywiście bezprawne i bezskuteczne.
12 maja 2026 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie K 3/26, dotyczącej zgodności z Konstytucją obecnie obowiązujących zasad dotyczących wyboru sędziów do TK. Postępowanie zostało zainicjowane na wniosek grupy posłów PiS, który można zasadniczo sprowadzić do dwóch zarzutów:
- uregulowania istotnych elementów tejże procedury w akcie wewnętrznym, jakim jest Regulamin Sejmu, a nie w ustawie, wbrew brzmieniu zwłaszcza art. 197 Konstytucji, zgodnie z którym:
Organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa.
- takiego rozumienia art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK (Osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ślubowanie następującej treści: ,,Ślubuję uroczyście przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków sędziego Trybunału Konstytucyjnego służyć wiernie Narodowi, stać na straży Konstytucji, a powierzone mi obowiązki wypełniać bezstronnie i z najwyższą starannością.”. Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg.”), zgodnie z którym Prezydent RP ma obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w trybie i na zasadach, o podstawie prawnej wadliwości których orzekł Trybunał Konstytucyjny, jak również mimo zaskarżenia przepisów stanowiących podstawę wyboru do Trybunału Konstytucyjnego przed wydaniem ostatecznego orzeczenia przez Trybunał.
W zakresie pierwszego z powyższych zagadnień, Trybunał postanowił umorzyć postępowanie. Zarazem jednak odnośnie do drugiej kwestii – roli Prezydenta w procesie obsadzania TK, Trybunał stwierdził że:
Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego […] rozumiany w ten sposób, że wyznacza Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, jest niezgodny z art. 126 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Rola Prezydenta w procedurze wyboru sędziów TK
Udzielając takiej odpowiedzi Trybunał podkreślił, że jakkolwiek udział Prezydenta RP w procedurze obsadzania TK nie został wprost określony w Konstytucji, to niemniej, zdaniem Trybunału, udział taki może zostać dookreślony przez ustawodawcę zwykłego w sytuacji, gdy jest to:
ustrojowo konieczne.
Podkreślono przy tym, że udział ten – przewidziany w polskim prawie od niemal trzydziestu lat, w tym przez cały okres obowiązywania obecnej Konstytucji – nie budził jak dotąd żadnych wątpliwości, stając się niejako:
zwyczajem konstytucyjnym.
Podstawą zaś do tego udziału jest przede wszystkim art. 126 Konstytucji, zgodnie z którym:
1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej.
2. Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
3. Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach.
Trybunał podkreślił przy tym, że:
To właśnie Prezydent – jako głowa państwa i strażnik Konstytucji – posiada najszerszą legitymację społeczną do sprawowania władzy, pochodzącą z demokratycznych i bezpośrednich wyborów.
Obowiązek stania na straży Konstytucji został więc wskazany przez Trybunał jako najważniejszy ze wszystkich obowiązków Prezydenta, w świetle którego należy odczytywać jego pozostałe prawa i obowiązki wynikające z Konstytucji i ustaw. W tym kontekście Trybunał stwierdził, że ustawodawca nie może nakładać na Prezydenta obowiązków sprzecznych z tymże obowiązkiem czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji.
Przechodząc do art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, Trybunał podkreślił, że należy go odczytywać w kontekście tegoż obowiązku czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji. Trybunał zauważył przy tym, że z literalnego brzmienia art. 4 ust. 1 nie wynika żaden obowiązek Prezydenta, a jedynie obowiązek osoby wybranej na sędziego TK do złożenia ślubowania wobec Prezydenta.
Trybunał podkreślił przy tym, że sformułowanie „wobec Prezydenta”
niewątpliwie oznacza wymóg faktycznej obecności Prezydenta.
W związku z tym należy uznać, że:
Ustawodawca poddał skuteczność ślubowania woli Prezydenta.
Tym samym, to Prezydent wskazuje miejsce i termin w którym osoba wybrana przez Sejm ma złożyć ślubowanie wobec niego. To z kolei oznacza, że złożenie ślubowania deklaratywnie „wobec Prezydenta”, ale w praktyce nie tylko bez jego zgody i aktywnego udziału, ale wręcz bez jego fizycznej obecności – tak jak to miało miejsce 9 kwietnia 2026 r. w obecności m.in. Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego – jest niedopuszczalne i bezskuteczne.
Trybunał podkreślił przy tym, że brak bezwzględnego obowiązku przyjęcia przez Prezydenta RP ślubowania od osoby wybranej na sędziego TK został zauważony już we wcześniejszym orzecznictwie TK, w tym zwłaszcza w wyroku w sprawie K 34/15.
Trybunał zastrzegł również, że tak rozumiana rola Prezydenta nie jest sprzeczna z art. 194 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym:
Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą. Ponowny wybór do składu Trybunału jest niedopuszczalny.
– bowiem Prezydent nie może w żaden sposób sam sobie wybrać, kto miałby móc zostać sędzią TK. Wybór w tym zakresie jest wyłączną kompetencją Sejmu, natomiast rola Prezydenta ogranicza się do przyjęcia lub wstrzymania się od przyjęcia ślubowania
W konkluzji Trybunał stwierdził, że:
Obowiązki Prezydenta określone w art. 126 ust. 1-3 Konstytucji mogą zatem skutkować koniecznością wstrzymywania się przez Prezydenta z odebraniem takiego ślubowania, niemniej jednak w nadzwyczajnej, obiektywnej i niebudzącej wątpliwości sytuacji.
Zdania odrębne
Do wyroku złożone zostały dwa zdania odrębne – sędziów Rafała Wojciechowskiego oraz Jarosława Wyrębaka. Oba dotyczyły w zasadzie dwóch kwestii:
- wątpliwości formalnych co do zakresu sentencji,
- wątpliwości co do istnienia badanej przez Trybunał normy prawnej.
Odnośnie do pierwszego punktu, to sędziowie mieli wątpliwość, czy Trybunał mógł z jednej strony rozszerzyć zakres zaskarżenia oraz przywołać dodatkowy wzorzec kontroli, niewskazany we wniosku. Istotnie, z art. 67 ust. 1 ustawy o postępowaniu przed TK wynika, że:
1. Trybunał przy orzekaniu jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skardze konstytucyjnej.
Zarazem jednak ust. 2 precyzuje, że:
2. Zakres zaskarżenia obejmuje wskazanie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części (określenie przedmiotu kontroli) oraz sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą (wskazanie wzorca kontroli).
Jako że częścią aktu normatywnego niewątpliwie może być jego przepis, a nie jego zakresowe rozumienie, to należy uznać, że badając zgodność art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK Trybunał nie był związany zakresem interpretacyjnym przywołanym przez wnioskodawców. Tym bardziej, że, jak zauważył Trybunał, dla odpowiedzi na to, czy przepis ten nakłada na Prezydenta obowiązek przyjęcia ślubowania w sytuacji przywołanej we wniosku, zasadne jest wpierw, zgodnie z zasadą a maiori ad minus, udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy przepis ten w ogóle nakłada na Prezydenta jakikolwiek obowiązek (na co Trybunał odpowiedział negatywnie, jak wskazano wyżej).
Z kolei odnośnie do wskazania wzorca kontroli, to sami sędziowie składający zdania odrębne przyznali, że jakkolwiek art. 126 nie został przywołany w pierwotnym wniosku, to wnioskodawcy wnieśli o rozszerzeniu zakresu wzorców o kontroli o niego podczas rozprawy.
Jeśli zaś chodzi o drugie zastrzeżenie, to sędziowie wskazali, skądinąd zgodnie ze stanowiskiem większości składu, że w świetle dotychczasowej linii orzeczniczej jasnym jest, że nie istnieje bezwarunkowy obowiązek przyjęcia ślubowania osoby wybranej przez Sejm. Tym samym, mimo zastrzeżeń co do formuły użytej w sentencji wyroku, ich konkluzje były w zasadzie zbieżne z konkluzją tegoż. Szczególnie obszerne uzasadnienie w tym zakresie wygłosił sędzia Wyrębak, który z całą mocą podkreślił, że to w gestii Prezydenta pozostaje ocena, czy zachodzą szczególne konstytucyjnoprawne okoliczności, które upoważniałyby go do, czy wręcz nakazywały mu wstrzymanie przyjęcia ślubowania. Sędzia podkreślił nawet, że gdyby Prezydent przyjąłby ślubowanie od osoby, co do której zachodzą takie konstytucyjnoprawne wątpliwości, to popełniłby delikt konstytucyjny, za który powinien ponieść odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.
Jako przykład takiej okoliczności, która wymaga zbadania w kontekście sytuacji bieżącej i która potencjalnie może prowadzić do wstrzymania przyjęcia ślubowania, sędzia Wyrembak wskazał konieczność ustalenia, czy uchwały Sejmu z 13 marca 2026 r. o wyborze 6 osób na sędziów TK nie są istotowo połączone z oczywiście bezprawną uchwałą Sejmu z 6 marca 2024 r., w której Sejm zakwestionował status całego TK i na kanwie której rząd rozpoczął swoją równie oczywiście bezprawną praktykę niepublikowania wyroków TK.
Podsumowanie
Wyrok TK niewątpliwie należy ocenić pozytywnie z punktu widzenia zasady podziału i równowagi władz. Sytuacja, w której Sejm byłby jedynym aktywnym podmiotem w procedurze wyboru organu, którego główną kompetencją jest badanie zgodności z Konstytucją właśnie przede wszystkim twórczości tegoż Sejmu (ustaw), byłaby trudna do pogodzenia z zasadą racjonalności ustawodawcy. Co warte odnotowania, stanowisko Trybunału jest w dużej mierze zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym przez Instytut Ordo Iuris w opinii „Rola Prezydenta RP w procedurze objęcia stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego”. Trybunał wskazał, że – podobnie jak w opinii Instytutu – dostrzegł on pewną analogię między procedurą obsadzania Trybunału Konstytucyjnego, a procedurą powoływania sędziów wymiaru sprawiedliwości. Podobnie jak w tej drugiej KRS wpierw wnioskuje o powołanie danej osoby, po czym Prezydent powołuje (lub nie) daną osobę na sędziego, tak w tej pierwszej wpierw wybiera Sejm, a następnie wybrana osoba musi złożyć ślubowanie przed Prezydentem. Podobieństwo roli Prezydenta w obu należy odczytywać zwłaszcza w świetle art. 126 Konstytucji definiującego rolę Prezydenta właśnie jako jej strażnika, jak wskazywaliśmy wyżej.
Z wyroku niewątpliwie wynika, jak już zasygnalizowano wyżej, że działania podjęte 9 kwietnia b.r. zwłaszcza przez 4 osoby wybrane przez Sejm na sędziów TK (złożenie ślubowania bez obecności Prezydenta, wobec Marszałka Sejmu), były oczywiście bezprawne i tym samym bezskuteczne. Wniosek ten jest szczególnie istotny w kontekście środka tymczasowego wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka 5 maja 2026 r., nakazującego dopuszczenie tych 4 osób do orzekania w ramach TK. Analiza tego, oczywiście bezprawnego postanowienia, będzie jednak przedmiotem osobnego wpisu na niniejszym portalu.



