- 13 sierpnia 2026 r. premier Donald Tusk potwierdził, że kandydatem na sędziego Trybunału Konstytucyjnego będzie Maciej Berek – do 14 sierpnia minister-członek Rady Ministrów i, jak sam premier przyznał, jego „prawa ręka”. Wniosek z tą kandydaturą złożono 17 sierpnia, dwa dni przed upływem regulaminowego terminu.
- Premier zrobił to, wprost przyznając, że narusza własną deklarację o niewybieraniu aktywnych polityków do TK. Czteroletnia karencja dla polityków była sztandarowym postulatem koalicji rządzącej i znalazła się w art. 17 uchwalonej przez nią ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 13 września 2024 r.
- Wszystko to dzieje się w trakcie trwającego sporu o Trybunał, w którym 14 lipca 2026 r. do jego siedziby weszli prokurator i siedmiu policjantów, a Prezes Trybunału złożył zawiadomienie do Prokuratury Krajowej. Rodzi to pytanie, czy kandydatura Macieja Berka nie jest kolejnym elementem zapowiadanego „planu” przejęcia konstytucyjnego organu państwa.
13 sierpnia 2026 r., na czwartkowej konferencji prasowej, premier Donald Tusk potwierdził to, o czym media spekulowały od dwóch dni: kandydatem koalicji rządzącej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego zostanie dr Maciej Berek – prawnik, który do 14 sierpnia pełnił funkcję ministra-członka Rady Ministrów odpowiedzialnego za nadzór nad wdrażaniem polityki rządu, a wcześniej przewodniczącego Stałego Komitetu Rady Ministrów. Dzień wcześniej, zapowiadając jego odejście z rządu, premier określił go słowami:
był moją prawą ręką.
Wniosek z kandydaturą złożyła 17 sierpnia grupa posłów klubu Koalicji Obywatelskiej. Kontrkandydatem zgłoszonym przez klub Prawa i Sprawiedliwości jest prof. Artur Kotowski. Głosowanie odbędzie się najprawdopodobniej na pierwszym posiedzeniu Sejmu po przerwie wakacyjnej, rozpoczynającym się 2 września.
Tryb zgłaszania kandydatur określa Regulamin Sejmu. Zgodnie z jego art. 30 ust. 1 wniosek w sprawie wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego może zgłosić Prezydium Sejmu albo co najmniej 50 posłów, a art. 30 ust. 3 pkt 1 wyznacza termin:
Wnioski składa się Marszałkowi Sejmu w terminie: 1) 30 dni przed upływem kadencji (…).
Termin na zgłoszenie upływał więc 19 sierpnia 2026 r. Inaczej więc niż w wypadku osób wybranych w marcu 2026 r., tym razem, jeśli chodzi o dochowanie terminów, trudno coś zarzucić większości sejmowej. Inaczej rzecz ma się jednak z samą osobą kandydata, która budzi poważne wątpliwości – podobnie jak poprzednim razem, gdy w czerwcu wybrano na sędziego TK Sławomira Patyrę. Tym razem jednak wątpliwości te dotyczą nie tyle kontrowersyjnych działań kandydata sprzed kilku lat, ale jego jeszcze dopiero co bieżącej aktywności.
„Byłych ministrów miało nie być” – premier sam przyznaje, że łamie własną deklarację
Oto bowiem jeszcze kilka dni temu – aż do 14 sierpnia 2026 r. – Maciej Berek pełnił funkcję Ministra do spraw Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu w rządzie Donalda Tuska! Tymczasem przedstawiciele tegoż rządu wielokrotnie krytykowali swoich poprzedników właśnie za powoływanie w skład TK aktywnych polityków.
Najbardziej zdumiewające w tej sprawie jest to, że premier nawet nie próbował udawać, iż postępuje zgodnie z zasadami, które sam głosił. Na konferencji prasowej 13 sierpnia powiedział:
Niektórzy mogą czuć i czują się rozczarowani, bo przecież byłych ministrów miało nie być.
Premier próbował jednak usprawiedliwiać swoją decyzję, twierdząc, że:
Ja nie zmieniłem poglądów, ale nie mogę już dłużej patrzeć […] – trzeba zrobić wszystko, by uzdrowić tę sytuację, na tyle, na ile to jest możliwe w aktualnych warunkach politycznych, więc ja biorę na sobie odpowiedzialność za to.
Premier zapewniał przy tym, że:
Maciej Berek nie jest moim, czy partyjnym kandydatem,
nazywając go
jednym z najwybitniejszych polskich prawników praktyków, który ze swojej apolityczności i niepartyjności uczynił taki znak rozpoznawczy.
Rzecz w tym, że o ile Maciej Berek faktycznie nigdy nie był posłem ani senatorem (choć kandydował bezskutecznie do Sejmu z list Platformy Obywatelskiej w 2005 r.) –to był natomiast członkiem Rady Ministrów, a jego resortowym zadaniem był nadzór nad wdrażaniem polityki rządu. Trudno o funkcję bardziej z definicji polityczną. Uwagę na to zwrócili nawet przedstawiciele koalicji rządzącej, jak choćby przewodnicząca klubu Lewicy Anna Maria Żukowska, pisząc 15 sierpnia w serwisie X:
Minister do spraw wdrażania POLITYKI rządu. On serio miał taki tytuł. I nie jest politykiem?
Warto przy tym podkreślić, że, jak się zdaje, postulat zakazu kandydowania do TK przez aktywnych polityków nie był tylko retorycznym chwytem, stosowanym przez polityków obecnej koalicji rządzącej do krytyki poprzedników, ale czymś, czemu faktycznie chcieli nadać wiążące ramy prawne. Odpowiedni przepis został bowiem ujęty w projekcie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym której art. 17 ust. 2 przewidywał:
Osoba, która sprawowała mandat posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego lub wchodziła w skład Rady Ministrów, może kandydować na stanowisko sędziego Trybunału, jeżeli od wygaśnięcia mandatu lub zakończenia pełnienia funkcji członka Rady Ministrów upłynęły co najmniej 4 lata.
Art. 17 ust. 3 dodawał ponadto analogiczną czteroletnią karencję dla byłych członków partii politycznych. W toku prac katalog rozszerzono jeszcze – o Prezydenta RP oraz sekretarzy i podsekretarzy stanu. W uzasadnieniu projektu napisano, że regulacja ta:
ma na celu zapobieżenie sytuacji, w której do Trybunału Konstytucyjnego wybierani są kandydaci będący czynnymi politykami.
Sejm uchwalił tę ustawę 24 lipca 2024 r., a po poprawkach Senatu przyjął ją ostatecznie 13 września 2024 r. Za tymi rozwiązaniami głosowali posłowie tej samej koalicji, która dziś zgłasza do Trybunału byłego członka Rady Ministrów.
Ustawa nie weszła jednak w życie. Prezydent Andrzej Duda skierował ją 7 października 2024 r. do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej na podstawie art. 122 ust. 3 Konstytucji. Trybunał natomiast, wyrokiem z 29 lipca 2025 r. (Kp 3/24), uznał ustawę za niezgodną z Konstytucją.
Decyzja Trybunału stanowiła swoisty pretekst dla Donalda Tuska do odejścia od wcześniejszych deklaracji jego obozu, jeśli chodzi o stosunek do powoływania aktywnych polityków w skład TK – co sam Premier przyznał w czasie wspomnianej konferencji prasowej:
Wspierałem ustawę, która przepadła, bo było weto poprzedniego, też PiS-owskiego, prezydenta […].
Sęk jednak w tym, że po pierwsze, jak wskazaliśmy wyżej, nie było weta, tylko kontrola prewencyjna. Po drugie natomiast – i to ważniejsze – TK uznał ustawę za niezgodną z Konstytucją nie z powodu karencji, lecz zupełnie innych rozwiązań w niej przewidzianych, w tym zwłaszcza:
- wprowadzenia zasady dalszego sprawowania urzędu przez sędziego TK po upływie kadencji do czasu wyboru następcy (art. 16 ust. 2 ustawy),
- związania prezydenta terminem 14 dni na przyjęcie ślubowania od osoby wybranej przez Sejm oraz wprowadzenia możliwości złożenia ślubowania w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, na ręce Marszałka Sejmu (art. 20 ust. 2 i 3 ustawy),
- umożliwienia sędziom TK w stanie spoczynku: składania wniosków o wszczęcie postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów TK, pełnienia funkcji rzecznika dyscyplinarnego w takim postępowaniu oraz zasiadania w składzie sądu dyscyplinarnego (art. 34 ust. 1 i 4 oraz art. 35 ust. 2 ustawy).
Jeszcze bardziej niekonstytucyjne rozwiązania, takie jak:
- stwierdzenie nieważności około 100 wyroków TK wydanych w składach z udziałem sędziów wybranych na kadencje rozpoczęte 7 listopada 2015 r.,
- uznanie za niebyłe powołań na stanowiska Prezesa TK, czy
- wygaszenie stosunków pracy pracowników zreorganizowanej Kancelarii Trybunału
– przewidywała towarzysząca ustawa z dnia 13 września 2024 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym. Ona również została uznana za niekonstytucyjną w całości przez TK w tym samym postępowaniu, co nowa ustawa o TK. Już zresztą w trakcie jej prac została ona poddana szerokiej krytyce przez między innymi Rzecznika Praw Obywatelskich, Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, dra Marcina Szweda z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, czy nawet samą Komisję Wenecką – o czym szczegółowo informowaliśmy na naszej stronie.
Nic więc nie stało na przeszkodzie, by obecna większość uchwaliła przepisy wprowadzające karencję na zasiadanie w TK bez tych pozostałych, niekonstytucyjnych rozwiązań, czy wręcz – jeszcze łatwiej – po prostu stosowała karencję w praktyce dokonywanych przez siebie zgłoszeń kandydatów, nawet bez wiążącego obowiązku prawnego.
Co ciekawe, podobnego zdania jest najwyraźniej Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”, które kilka dni temu – 14 sierpnia – w odpowiedzi na deklaracje Premiera Tuska przyjęło uchwałę, w której apelowano:
W 2024 roku Parlament obecnej kadencji przyjął ustawę o Trybunale Konstytucyjnym, która określiła nowe zasady wyboru sędziów Trybunału. Zgodnie z nimi osoba, która pełniła funkcję członka Rady Ministrów może kandydować na stanowisko sędziego Trybunału dopiero po upływie czterech lat od zakończenia sprawowania urzędu. […]. Uważamy, że wszystkie siły polityczne powinny niezmiennie respektować te standardy, nawet jeśli nie są one obowiązującym prawem. […] nie tylko wybitna wiedza prawnicza, ale nade wszystko – niezależność sędziów od świata polityki decyduje o zaufaniu do orzeczeń Trybunału.
Były Prezes TK, prof. Andrzej Zoll, stwierdził w wywiadzie prasowym:
Bardzo wysoko cenię kompetencje pana Berka, ale jego kandydatura jest niezgodna z pewnymi założeniami reformy Trybunału Konstytucyjnego, które zostały przyjęte przez obecnie rządzącą koalicję.
W podobnym tonie wypowiedział się inny były Prezes TK, prof. Marek Safjan. Z kolei Profesor Marcin Matczak – jedna z głównych twarzy krytyki reformy wymiaru sprawiedliwości dokonanej za rządów Prawa i Sprawiedliwości – stwierdził wręcz, że kandydatura Ministra Berka:
To jest kpina z wysiłku społeczeństwa obywatelskiego, które walczyło o niezależność sądownictwa od polityki. To jest wyraz egoizmu stawiającego własny interes nad interesem wspólnym.
Również Profesorowie Ryszard Piotrowski i Jacek Zaleśny nie ukrywali swojego krytycznego stosunku do tej kandydatury.
Na marginesie można zaznaczyć, że postulat karencji dla polityków w Trybunale Konstytucyjnym nie jest bynajmniej czymś, co pojawiło się po raz pierwszy w 2024 r.
Analogiczny przepis przewidywał projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (druk nr 1590), wniesiony 11 lipca 2013 r. do Sejmu VII kadencji przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego. Projekt przewidywał w art. 18 ust. 3 czteroletnią karencję – zakaz kandydowania do Trybunału Konstytucyjnego byłych posłów i senatorów.
21 października 2014 r., na posiedzeniu podkomisji nadzwyczajnej, której przewodniczył poseł Platformy Obywatelskiej dr hab. Robert Kropiwnicki, przyjęto jednak jednogłośnie poprawkę autorstwa poseł dr hab. Krystyny Pawłowicz (popartą przez przewodniczącego) przewidującą wykreślenie przedmiotowego ust. 3. Uczciwość każe podkreślić: przyjęcie poprawki nie było wyłącznie dziełem Platformy (mimo iż to od jej poparcia ostatecznie zależało) – jej inicjatorką była posłanka Prawa i Sprawiedliwości (sama pełniąca później funkcję sędziego Trybunału Konstytucyjnego w latach 2019-2025), a podkomisja przyjęła ją bez głosu sprzeciwu. Odpowiedzialność za wyrzucenie karencji w 2014 r. ponosi więc cała klasa polityczna. Ale to obecna koalicja uczyniła z karencji swój ustrojowy sztandar – i to ona dziś ten sztandar zwija.
Notabene przedmiotowy projekt to ten sam projekt, co do którego ten sam poseł Kropiwnicki zgłosił 12 maja 2015 r. poprawkę wprowadzającą przepis przejściowy, który ostatecznie w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym z 25 czerwca 2015 r. stał się art. 137 – pozwalającym Sejmowi VII kadencji wybrać na zapas wszystkich pięciu sędziów, których kadencje upływały w 2015 r., co zapoczątkowało trwający do dziś spór o Trybunał.
Można więc rzec, że ta sama ręka, która wykreśliła gwarancję apolityczności Trybunału, dopisała przepis, który go zdemolował.
Konstytucja w art. 194 ust. 1 wymaga od sędziego Trybunału jedynie „wyróżniania się wiedzą prawniczą”, precyzując te wymogi ustawą. Czyni to art. 3 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego:
Sędzią Trybunału może zostać osoba, która wyróżnia się wiedzą prawniczą oraz spełnia wymagania niezbędne do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wymagania te określa art. 30 § 1 pkt 8 ustawy o Sądzie Najwyższym:
posiada co najmniej dziesięcioletni staż na stanowisku sędziego, prokuratora, Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, jej wiceprezesa, radcy, albo przez co najmniej dziesięć lat wykonywała w Polsce zawód adwokata, radcy prawnego lub notariusza.
Uwagę na możliwy problem zwrócił poseł dr hab. Marcin Warchoł, były wiceminister (2015-2023) oraz Minister Sprawiedliwości (2023), wskazując 18 sierpnia, że:
Sam wpis na listę radców nie wystarcza. Z jego życiorysu wynika, że od końca funkcji prezesa RCL w listopadzie 2015 r. do wejścia do rządu Tuska w grudniu 2023 r., czyli w okresie, w którym miał realnie wykonywać zawód radcy, minęło tylko 8 lat. Praca legislatora Kancelarii Senatu, dyrektora w NIK, prezesa RCL, sekretarza RM czy dyrektora generalnego BRPO nie jest wymieniona w przepisach i nie daje wymaganego stażu.
Ustalenia wymaga zatem to, od kiedy dokładnie Maciej Berek jest wpisany na listę radców prawnych i, co ważniejsze, w jakich okresach faktycznie wykonywał ten zawód. Z publicznie dostępnych biogramów wynika, że własną kancelarię otworzył w 2023 r. Żadne z tych źródeł nie wskazuje jednak dziesięciu lat wykonywania zawodu.
Nie jest to spór o formalność. Wymagania z art. 3 ustawy o statusie sędziów TK mają charakter bezwzględny i nie podlegają dyspensie ani ze strony Sejmu, ani ze strony Prezydenta – Sejm nie może skutecznie wybrać na sędziego Trybunału osoby, która ich nie spełnia. Gdyby zarzut się potwierdził, konsekwencje byłyby daleko poważniejsze niż złamanie obietnicy wyborczej: koalicja, która od dwóch lat kwestionuje status sędziów Trybunału powołanych, w jej ocenie, z naruszeniem prawa, sama wprowadziłaby do Trybunału osobę obarczoną wadą wyboru – i to wadą znacznie łatwiejszą do wykazania. Przed wrześniowym głosowaniem sprawa wymaga więc jednoznacznego wyjaśnienia – najlepiej przez samego kandydata, wraz z uzupełnieniem oficjalnego życiorysu.
Czy kandydatura Berka to element planu przejęcia Trybunału? „Plan Sadurskiego” i zapowiedzi premiera
Oczywiście, jeśli jednak okaże się, że Minister Berek spełnia ustawowe kryteria, to, w świetle obecnie obowiązujących przepisów, ewentualny jego wybór będzie raczej naruszeniem dobrych obyczajów politycznych, nie będzie jednak stanowił sam w sobie naruszenia praworządności. Czemu więc piszemy o tej sytuacji na naszym portalu?
Wydaje się, że w świetle nie tylko naszych domysłów, ale i samych otwartych deklaracji Premiera, wybór tego kandydata może stanowić przygrywkę do dalszych działań koalicji rządzącej, wymierzonych w niezależność Trybunału Konstytucyjnego. W przywołanej już na wstępie konferencji prasowej Premier Donald Tusk dość niepokojąco zapowiedział:
Pomóżcie nam uzdrowić sytuację w Trybunale, to jest kwestia najbliższych tygodni. Musimy to zrobić. Ja się nie cofnę.
Pozwolił sobie przy tym po raz kolejny podważyć pozycję Prezesa TK, sędziego Bogdana Święczkowskiego:
W tej konkretnej sprawie nie ulegnę ani szantażom, ani łamaniu prawa czy konstytucji, czy to jest prezydent, czy pan Święczkowski – sama jego obecność w TK to coś kompromitującego.
W tym samym duchu wypowiedział się Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek, który, w wywiadzie prasowym zapowiedział, że rząd planuje pełne przejęcie Trybunału Konstytucyjnego jesienią, w tym bierze pod uwagę również scenariusz wejścia siłowego.
Minister odmawia przy tym zdradzenia szczegółów swojego planu. Ze szczegółami swojej koncepcji nie krył się jednak prof. Wojciech Sadurski – od 11 marca 2026 r. członek Komisji Weneckiej desygnowany przez obecny rząd. Jak relacjonowały media, profesor stwierdził:
Uważam, że należy przyjąć strategię pozytywną, konstruktywną, i uznać, że tych siedmioro sędziów prawidłowo wybranych, a niedługo będzie ósma osoba, gdy Justyn Piskorski-dubler odejdzie, ukonstytuuje się jako właściwy Trybunał Konstytucyjny. […] Nie muszą tego robić nawet w budynku TK, mogą gdzie indziej. I w ten sposób będzie można całkowicie zmarginalizować, machnąć ręką na pana Święczkowskiego […].
Tym ósmym sędzią właściwego Trybunału ma zostać właśnie ten, kto zajmie miejsce Justyna Piskorskiego z chwilą upływu jego kadencji 18 września 2026 r. Czyli – w zamierzeniu koalicji – Maciej Berek. Kandydatura byłej prawej ręki premiera w tym świetle staje się tym bardziej zrozumiała.
Oczywiście plan Profesora Sadurskiego jest całkowicie niedopuszczalny w świetle obowiązujących przepisów. Zaraz po jego wygłoszeniu, jeszcze w lipcu, Stowarzyszenie Veritas et Ius w Służbie Narodowi nie tylko nie pozostawiło na nim suchej nitki, ale wręcz wskazało na konieczność jego pilnej oceny pod kątem prawno-karnym:
Taki scenariusz może rodzić uzasadnione pytanie o realizację znamion przygotowania określonego w art. 128 § 2 Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje przygotowanie do usunięcia przemocą konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej albo do przejęcia przemocą jego funkcji. Art. 128 § 1 obejmuje również działanie przemocą lub groźbą bezprawną.
Plan Profesora Sadurskiego (doprecyzowany potem w artykule prasowym) był na tyle kontrowersyjny, że nawet przywołany już Profesor Matczak gwałtownie przeciw niemu zaprotestował, wskazując, że Trybunał nie może prawidłowo funkcjonować w niepełnym składzie i bez legalnie wybranego Prezesa.
Jeszcze bardziej szczegółowo z planem rozprawiło się ponownie Stowarzyszenie Veritas et Ius, przypominając, że
Anna Korwin-Piotrowska, która według tego planu ma kierować „prawowitym Trybunałem”, nie złożyła ślubowania wobec Prezydenta RP, a więc nie objęła skutecznie urzędu sędziego TK. To samo dotyczy Krystiana Markiewicza, Marcina Dziurdy i Macieja Taborowskiego.
Istotnie, należy w tym miejscu podkreślić, że po pierwsze, zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, kadencja Prezesa Trybunału trwa 6 lat, zaś jej wygaśnięcie przed terminem, w świetle ust. 3, jest możliwe wyłącznie w wypadku zakończenia kadencji sędziego Trybunału powołanego na stanowisko Prezesa Trybunału albo wygaśnięcia mandatu sędziego Trybunału, powołanego na stanowisko Prezesa Trybunału, przed upływem kadencji albo zrzeczenia się stanowiska przez samego Prezesa Trybunału.
Jakiekolwiek dorozumiane uznanie wygaśnięcia takiej kadencji – w tym zwłaszcza przez władzę wykonawczą, w osobie premiera czy któregokolwiek z ministrów – jest po prostu niedopuszczalne. Nawet jednak gdyby było, to, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o postępowaniu przed TK, zgłoszenie kandydatów na nowego Prezesa jest wyłączną kompetencją Zgromadzenia Ogólnego TK. A to, zgodnie z art. 6 ust. 1, o czym wielokrotnie przypominaliśmy, tworzą wyłącznie sędziowie, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem czworo nominatów obecnej władzy nie tylko nie złożyło takiego ślubowania, ale wręcz wykonało gest, który może być uznany za odmowę złożenia ślubowania, a tym samym – w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o statusie sędziów TK – za równoważny ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Trybunału.
Z drugiej strony obawy co do działań rządu nieco tonuje również już przywołany doktor Marcin Szwed z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, sugerując, że wszelkie zapowiedzi planów B i C to jedynie zagrywki polityczne, skierowane do najbardziej radykalnej części elektoratu.
Można jednak mieć wątpliwość, czy faktycznie tak jest, zwłaszcza w świetle wydarzeń, które już miały miejsce.
Przygrywka do rozwiązań siłowych już była?
14 lipca 2026 r., w trakcie zwołanego posiedzenia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego (które miało zająć się m.in. projektem budżetu Trybunału), do gmachu Trybunału weszli prokurator Prokuratury Krajowej Andrzej Piaseczny oraz siedmiu funkcjonariuszy policji. Policję wezwali dr hab. Krystian Markiewicz i dr hab. Marcin Dziurda – dwie z osób wybranych przez Sejm 13 marca 2026 r., które nie złożyły ślubowania wobec Prezydenta RP i którym Prezes Trybunału, działając zgodnie z wspomnianym już art. 6 ust. 1 ustawy o postępowaniu przed TK, odmówił wstępu na posiedzenie.
Rzeczniczka Trybunału Weronika Ścibor stwierdziła w stanowisku Trybunału:
Tego rodzaju bezprawne działania prokuratora oraz policji, które poprzedziły pogróżki kierowane pod adresem Trybunału przez polityka rządowej większości, można traktować jako próbę zastraszenia niezależnego organu władzy sądowniczej i niezawisłych sędziów TK. Trybunał nie ulegnie żadnej presji ze strony organów władzy wykonawczej.
Istotnie, trudno sobie wyobrazić bardziej rażący przykład naruszenia zasady podziału władzy. Zgodnie z art. 173 Konstytucji, sądy i trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Natomiast żaden przepis nie przyznaje ani policji, ani prokuraturze kompetencji do rozstrzygania, kto jest uprawniony do udziału w Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Trybunału. Rozstrzyga to jednoznacznie art. 5 w związku z art. 4 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym stosunek służbowy sędziego Trybunału nawiązuje się po złożeniu ślubowania wobec Prezydenta RP.
Wobec działań organów siłowych, Prezes Trybunału Bogdan Święczkowski zareagował jednoznacznie. 20 lipca 2026 r. skierował pismo do Komendanta Głównego Policji Marka Boronia, żądając niezwłocznego wskazania podstaw prawnych i faktycznych interwencji, informacji, kto dokonał zgłoszenia, oraz wydania kopii notatki służbowej i pozostałych dokumentów urzędowych. W piśmie – powołując się na art. 173 i art. 195 ust. 1 Konstytucji – podkreślił:
Policja – jako element władzy wykonawczej – nie posiada żadnych kompetencji do decydowania, kto może brać udział w posiedzeniach Zgromadzenia Ogólnego sędziów Trybunału Konstytucyjnego.
Po drugie, złożył zawiadomienie do Prokuratury Krajowej, o którym Trybunał poinformował 10 sierpnia 2026 r. Zawiadomienie obejmuje prokuratora Andrzeja Piasecznego, siedmiu policjantów, a także osoby, które wydały polecenie interwencji i podejmowały „decyzje organizacyjne” z nią związane. Zarzucane czyny to przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych, bezprawne wywieranie wpływu na czynności urzędowe konstytucyjnego organu państwa oraz próba wymuszenia zmiany decyzji organizacyjnej Prezesa Trybunału. Prezes wniósł o uznanie Trybunału Konstytucyjnego za pokrzywdzoną instytucję państwową. W komunikacie czytamy:
Interwencja prokuratora i policji zmierzała najprawdopodobniej do zakłócenia czynności Trybunału Konstytucyjnego i wywołania wobec niego efektu mrożącego. Kierujący nią prokurator Andrzej Piaseczny sformułował kategoryczną ocenę o przestępstwie, polegającym na niewpuszczeniu do budynku Trybunału osób wybranych przez Sejm na stanowiska sędziów TK, choć takie zdarzenie nie miało miejsca.
Wcześniej, w rozmowie z Radiem Maryja, Prezes Trybunału ocenił to zdarzenie jeszcze mocniej:
Jest to kolejny przejaw ustrojowego zamachu stanu, dlatego złożyłem zawiadomienie. (…) Takie rzeczy są niebywałe w demokratycznym państwie prawa i jest to przejaw totalitaryzmu.
Jak dotąd powyższe wątpliwości nie zostały wyjaśnione.
Podsumowanie
Wszystko powyższe każe patrzeć na rządowe plany wobec Trybunału Konstytucyjnego – i na przewidzianą w nich rolę Ministra Berka – z bardzo poważnym niepokojem. Nie chodzi bowiem tylko o kolejną kontrowersyjną nominację, lecz o kandydata, którego wejście do Trybunału domyka arytmetykę publicznie opisanego planu przejęcia kontroli nad całą instytucją. Sytuacja z lipcowym wejściem policji do siedziby TK przypomina z kolei nieco działania obecnego rządu wobec poprzedniej KRS – wpierw w sierpniu 2025 r. wizytę sondującą w jego siedzibie odbyli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, po czym, kilka miesięcy później, w styczniu 2026 r. do tej samej siedziby siłowo wkroczyła prokuratura w asyście policji, zabierając akta spraw dyscyplinarnych prowadzonych przez legalnego Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych. Czyżby lipcowe wejście do TK również było swoistym sondowaniem przed próbą w pełni siłowego jego przejęcia, która miałaby mieć miejsce – jeśli traktować groźby Ministra Żurka na serio – jesienią?
Patrząc na tego typu zapowiedzi radykalnych działań ze strony rządu, trzeba przy tym powiedzieć rzecz najbardziej niewygodną dla obozu rządzącego: kłopot z TK rząd zgotował sobie sam. Wystarczyło wpierw wybierać sędziów kolejno, w miarę upływu kadencji, w terminach zgodnych z Regulaminem Sejmu – począwszy od grudnia 2024 r. Następnie należało cierpliwie czekać na zaproszenie na ślubowanie ze strony Prezydenta – przy liczbie miejsc zwalnianych w tej kadencji Sejmu koalicja już wkrótce miałaby w Trybunale wygodną większość, bez ani jednego naruszenia Konstytucji.
Zamiast tego jednak koalicja najpierw bezpodstawnie zwlekała z wyborem sędziów, sztucznie tworząc wakaty, podczas gdy Trybunał w wyroku z 3 grudnia 2015 r. (K 34/15) wyraźnie dopuścił je wyłącznie jako skutek splotu usprawiedliwionych okoliczności, nie zaś jako strategię. Następnie koalicja zorganizowała czterem wybranym osobom „ślubowanie” w budynku Sejmu, przez co – wobec art. 4 ust. 2 ustawy o statusie sędziów TK, zgodnie z którym, jak już wskazywaliśmy, odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska – być może doprowadziła je do utraty urzędu, którego nigdy nie objęły. Na koniec troje sędziów zaprzysiężonych w sposób całkowicie bezsporny odmówiło wykonywania obowiązków: Magdalena Bentkowska i Dariusz Szostek już wkrótce po złożeniu ślubowania zapowiedzieli, że nie będą orzekać w składach z udziałem kwestionowanych przez nich sędziów, a Sławomir Patyra ogłosił całkowity bojkot TK już tego samego dnia, w którym – 28 lipca 2026 r. – złożył ślubowanie wobec Prezydenta RP. Tego rodzaju zachowanie, w świetle art. 24 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, stanowi podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów prawa i uchybienie godności urzędu sędziego Trybunału. Paraliż Trybunału nie jest więc chorobą, którą rząd zastał – jest chorobą, do której rząd wydatnie się przyczynił.
Obecna sytuacja rzeczywiście domaga się refleksji nad ustrojową pozycją Trybunału. Wydaje się, że dopiero w świetle tak ostrego sporu w pełni wyłania się pewna absurdalność obecnej konstrukcji Trybunału, zgodnie z którą to Sejm – i to bez wymogu jakiejkolwiek większości kwalifikowanej – wybiera sędziów, których głównym zadaniem jest ocena właśnie dorobku tego samego Sejmu. Być może więc należy rozważyć nie tylko zakaz kandydowania do TK czynnych polityków, ale również i to, czy faktycznie jest właściwe, by każda koalicja rządząca, nawet popierana wyłącznie przez minimalną większość, miała rozstrzygający wpływ na obsadę Trybunału. Wprowadzenie większości kwalifikowanej, czy też uznanie na poważnie roli Prezydenta – strażnika Konstytucji – w tym procesie, to postulaty warte poważnej rozmowy, jako w większym stopniu realizujące zasadę podziału i równowagi władz. Do takiej rozmowy potrzeba jednak spokoju, namysłu i minimum wzajemnego zaufania – a od tego wszystkiego obecny rząd już dawno odciął się sam, wybierając metody siłowe i otwarte łamanie praworządności.
Źródło ilustracji: iStock.



